ബംഗ്ലാദേശിലെ രാഷ്ട്രീയ സംവാദങ്ങളിൽ “കൊച്ചുഖേത്” എന്ന വാക്ക് ഇന്ന് ഒരു ഭൂപ്രദേശത്തിന്റെ പേരായി മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നില്ല. ബംഗ്ലാദേശ് സൈന്യത്തിന്റെ പ്രധാന ആസ്ഥാനങ്ങൾ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഈ പ്രദേശം, രാജ്യത്തിന്റെ അധികാരഘടനയെക്കുറിച്ചുള്ള വലിയൊരു ചർച്ചയുടെ പ്രതീകമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. ജനാധിപത്യപരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സർക്കാരും ശക്തമായ സൈനിക സ്ഥാപനവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം എങ്ങനെയാണ് രൂപപ്പെടുന്നത്, അന്തിമ തീരുമാനങ്ങൾ എവിടെയാണ് ഉണ്ടാകുന്നത് എന്ന ചോദ്യങ്ങളാണ് ഈ പദത്തിന് പുതിയ അർത്ഥതലം നൽകുന്നത്. ഇത് ആരോപണങ്ങളുടെയോ ഊഹാപോഹങ്ങളുടെയോ മാത്രം വിഷയമല്ല, മറിച്ച് ബംഗ്ലാദേശ് അനുഭവിക്കുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണമായ രാഷ്ട്രീയ ഘട്ടത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രതിഫലനമാണ്.
ഫെബ്രുവരി 12ന് നടക്കാനിരിക്കുന്ന ദേശീയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഈ ചർച്ചകൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. 2024ലെ വൻ ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിനു ശേഷമുള്ള ആദ്യ വോട്ടെടുപ്പാണിത്. ആ പ്രക്ഷോഭം ദീർഘകാലം അധികാരത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഷെയ്ഖ് ഹസീനയുടെ ഭരണത്തിന് അവസാനം കുറിക്കുകയും, നോബൽ സമ്മാന ജേതാവ് മുഹമ്മദ് യൂനുസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു ഇടക്കാല ഭരണകൂടം നിലവിൽ വരികയും ചെയ്തു. ഇത് ഒരു സാധാരണ ഭരണകൈമാറ്റമായിരുന്നില്ല. തെരുവുകളിലെ പ്രതിഷേധം, ഭരണസംവിധാനങ്ങളുടെ തകർച്ച, സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളിലെ ദൗർബല്യം എന്നിവ ചേർന്നുണ്ടാക്കിയ അസാധാരണമായ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യമാണ് ഈ മാറ്റത്തിന് അടിസ്ഥാനം.
ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് സൈന്യത്തിന്റെ പങ്ക് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ നേടുന്നത്. സൈന്യം തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിക്കുന്നില്ല എന്നത് വ്യക്തമാണ്. എന്നാൽ 2024ലെ കലാപങ്ങൾക്ക് ശേഷം പോലീസിന്റെ പ്രവർത്തനക്ഷമതയും ആത്മവിശ്വാസവും ദുർബലമായ സാഹചര്യത്തിൽ, പൊതു ക്രമസമാധാനം ഉറപ്പാക്കുന്ന ഏറ്റവും ദൃശ്യമായ സ്ഥാപനമായി സൈന്യം മാറി. കഴിഞ്ഞ ഒന്നര വർഷമായി നഗരങ്ങളുടെയും ഗ്രാമങ്ങളുടെയും തെരുവുകളിൽ സൈനികർ കാവൽ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മജിസ്റ്റീരിയൽ അധികാരങ്ങൾ നൽകി വിന്യസിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ സേന, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലയളവിൽ കൂടുതൽ വ്യാപിപ്പിക്കപ്പെടും. ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ പ്രകാരം, രാജ്യവ്യാപകമായി ഒരു ലക്ഷം വരെ സൈനികരെ വോട്ടിംഗ് ഡ്യൂട്ടിക്ക് വിന്യസിക്കാൻ പദ്ധതിയുണ്ട്. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നിയമങ്ങളിൽ വരുത്തുന്ന മാറ്റങ്ങൾ സായുധ സേനയെ ഔദ്യോഗികമായി “നിയമ നിർവ്വഹണ ഏജൻസികളുടെ” ഭാഗമാക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നതും ചർച്ചയിലുണ്ട്.
ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രവും ചരിത്രവും ഈ അവസ്ഥയെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുടെയും മ്യാൻമറിന്റെയും ഇടയിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, 170 ദശലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള രാജ്യം, അട്ടിമറികളും സൈനിക ഭരണങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലുകളും ആവർത്തിച്ച് കണ്ടിട്ടുണ്ട്. 1975ൽ രാഷ്ട്രപിതാവ് ഷെയ്ഖ് മുജിബുർ റഹ്മാനെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിന് ശേഷം, രാജ്യം ദശകങ്ങളോളം നീണ്ട രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയുടെ കാലഘട്ടത്തിലൂടെ കടന്നുപോയി. ഈ ചരിത്രാനുഭവങ്ങളാണ് ഇന്നത്തെ സംഭവവികാസങ്ങളെ ബംഗ്ലാദേശികൾ വിലയിരുത്തുന്ന രീതിയെ ഇപ്പോഴും സ്വാധീനിക്കുന്നത്. സൈന്യം ഇന്ന് തുറന്ന ഭരണമേറ്റെടുക്കലിലേക്ക് നീങ്ങുന്നില്ലെങ്കിലും, സുരക്ഷാ ചുമതലകളും രഹസ്യാന്വേഷണ ശൃംഖലകളും സംസ്ഥാന സ്ഥാപനങ്ങളിലെ സാന്നിധ്യവും കാരണം, അത് ഇപ്പോഴും ഒരു നിർണായക ശക്തികേന്ദ്രമായി തുടരുന്നുവെന്ന വിലയിരുത്തലുകളുണ്ട്.
അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷണങ്ങൾ പ്രകാരം, സൈന്യം ഇപ്പോൾ ഇടക്കാല സർക്കാരിന് ഒരു “പിന്തുണയും സ്ഥിരതാ ഘടകവും” ആയി പ്രവർത്തിക്കുകയാണ്. പോലീസിന്റെ ദൗർബല്യങ്ങൾക്കിടയിൽ, ദൈനംദിന സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്നതിലൂടെ ഭരണകൂടത്തെ താങ്ങിനിർത്തുന്ന പങ്കാണ് അവർ വഹിക്കുന്നത്. അതേസമയം, തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു സർക്കാരിലേക്ക് രാജ്യം മടങ്ങിവരികയും, അതിനുശേഷം സൈന്യം പതിവ് സ്ഥാപന ചുമതലകളിലേക്ക് മടങ്ങുക എന്നതാണ് സൈനിക നേതൃത്വത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപിത നിലപാടെന്ന് നിരീക്ഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. സൈന്യത്തിനുള്ളിൽ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, പൊതുവേ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പരമാവധി സമാധാനപരവും സുഗമവുമാകണമെന്ന ആഗ്രഹമാണ് മേൽക്കൈ പുലർത്തുന്നത്.
ഈ ചർച്ചകളുടെ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് ബംഗ്ലാദേശ് സൈനിക മേധാവി വക്കർ-ഉസ്-സമാന്റെ പ്രസ്താവനകളും വരുന്നു. 2024 സെപ്റ്റംബറിൽ, യൂനുസിന്റെ ഇടക്കാല സർക്കാരിനെ “എന്ത് വന്നാലും” പിന്തുണയ്ക്കുമെന്നും, 18 മാസത്തിനുള്ളിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് നടത്തണമെന്നും അദ്ദേഹം പൊതുവെ പറഞ്ഞത്, സൈന്യത്തിന്റെ പങ്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയങ്ങൾ ശക്തമാക്കി. ചിലർ ഇത് അനിശ്ചിതത്വവും രാഷ്ട്രീയ ശൂന്യതയും നിറഞ്ഞ കാലഘട്ടത്തിൽ സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കാനുള്ള ശ്രമമായി കാണുമ്പോൾ, മറ്റുചിലർ സേവനമനുഷ്ഠിക്കുന്ന ഒരു സൈനിക മേധാവിക്ക് ഇത്രയും തുറന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്താവനകൾ അതിരുകടക്കുന്നതാണെന്ന വിമർശനവും ഉന്നയിക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച്, ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് സമയപരിധി നിർദ്ദേശിക്കുന്നത് ഭരണഘടനാപരമായ ചട്ടക്കൂടിന് പുറത്താണെന്ന അഭിപ്രായവും നിലനിൽക്കുന്നു.
സൈന്യത്തിന്റെ മുൻകാല ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ഈ ചർച്ചകൾക്ക് അടിസ്ഥാനമുണ്ടെന്ന് കാണാം. 1980കളിൽ ഹുസൈൻ മുഹമ്മദ് എർഷാദ് സൈനിക ഭരണാധികാരിയായി അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തു, പിന്നീട് 1990കളിലെ ജനാധിപത്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ പുറത്താക്കി. 2007ൽ രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരതയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ രൂപീകരിച്ച കെയർടേക്കർ സർക്കാരിന് സൈന്യം നിർണായക പിന്തുണ നൽകിയതും, അന്ന് രാജ്യം ഫലത്തിൽ സൈന്യത്തിന്റെ മേൽനോട്ടത്തിലുള്ള ഭരണത്തിലായിരുന്നതും ചരിത്ര രേഖകളിൽ വ്യക്തമുണ്ട്. 2009ൽ ഹസീന അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയതോടെയാണ് സൈന്യം ഔദ്യോഗികമായി സിവിലിയൻ ഭരണകൂടത്തിന് കീഴടങ്ങിയതായി പൊതുവേ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
അതേസമയം, ഹസീനയുടെ ദീർഘകാല ഭരണത്തിന്റെ പാരമ്പര്യം ഇന്നും ബംഗ്ലാദേശിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. മനുഷ്യാവകാശ സംഘടനകളുടെ റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം, ആ കാലഘട്ടത്തിൽ സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങൾ പലപ്പോഴും രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണത്തിനായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു. നിർബന്ധിത തിരോധാനങ്ങൾ, കസ്റ്റഡി പീഡനങ്ങൾ, നിയമവിരുദ്ധ കൊലപാതകങ്ങൾ തുടങ്ങിയ ആരോപണങ്ങൾ രാജ്യത്തെ ആഴത്തിലുള്ള മുറിവുകളാക്കി. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ്, ഇന്ന് ചില മുതിർന്ന സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥർ സിവിലിയൻ കോടതികളിൽ വിചാരണ നേരിടുന്നത്. ചില മുൻ സൈനികർ ഇതിനെ സ്ഥാപനത്തെ അപകീർത്തിപ്പെടുത്തുന്ന നടപടിയായി കാണുന്നില്ല; മറിച്ച് വ്യക്തിഗത കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ നിന്ന് സൈന്യത്തെ വേർതിരിച്ച് ഉത്തരവാദിത്വം ഉറപ്പാക്കാനുള്ള ശ്രമമായിട്ടാണ് അവർ വിലയിരുത്തുന്നത്.
ഇന്നത്തെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷണം, സൈന്യം തന്റെ സ്വാധീനം എത്രത്തോളം നിയന്ത്രണവിധേയമാക്കും എന്നതാണ്. പൊതു ക്രമസമാധാനം തകരുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ഇടപെടേണ്ടി വരുമെന്ന പൊതുജന പ്രതീക്ഷ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, പരസ്യമായ രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണം വീണ്ടും ഏറ്റെടുക്കുന്നത് സൈന്യത്തിനുതന്നെ ദീർഘകാലത്തിൽ ദോഷകരമാകുമെന്ന് നിരവധി നിരീക്ഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സമാധാന പരിപാലന ദൗത്യങ്ങളിൽ ബംഗ്ലാദേശ് വഹിക്കുന്ന പ്രധാന പങ്ക്, സൈന്യത്തിന് അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരവും സാമ്പത്തിക നേട്ടവും നൽകുന്നു; തുറന്ന സൈനിക ഭരണം ഈ നിലപാടുകളെ അപകടത്തിലാക്കും.
അവസാനമായി, ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ഭാവി സൈന്യത്തിന്റെ തീരുമാനങ്ങളിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ചിട്ടില്ല. സിവിലിയൻ രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വത്തിനും നിർണായക ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. സൈന്യത്തെ രാഷ്ട്രീയ ഉപകരണമായി ഉപയോഗിക്കാനുള്ള പ്രലോഭനം ചെറുക്കുകയും, ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്താൽ മാത്രമേ “കൊച്ചുഖേത്” എന്ന പദം വീണ്ടും ഒരു സാധാരണ ഭൂമിശാസ്ത്ര സൂചനയായി മാറുകയുള്ളൂ. യൂണിഫോമിന്റെ നിഴലിൽ അല്ല, ജനങ്ങളുടെ വോട്ടിലാണ് രാജ്യത്തിന്റെ അധികാരം നിലനിൽക്കേണ്ടത് എന്ന ബോധ്യത്തിലേക്കാണ് ബംഗ്ലാദേശ് ഇപ്പോൾ നീങ്ങേണ്ടത് അതാണ് ഈ നിർണായക ഘട്ടത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അർത്ഥം.
The post ഹസീനയ്ക്ക് ശേഷം യൂനുസ്; പക്ഷേ കടിഞ്ഞാൺ ഇപ്പോൾ ആരുടെ കൈയ്യിൽ? കൊച്ചുഖേതിലെ സൈനിക രഹസ്യങ്ങൾ… appeared first on Express Kerala.