വൈദ്യശാസ്ത്ര അറ്റ്ലസുകളിലെ ഓരോ പേശിയും ഓരോ ഞരമ്പും വരച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്നത് മനോഹരമായ മാർബിൾ ശില്പം പോലെയൊക്കെയുണ്ടാകാം, അത്രമേൽ കൃത്യതയും ലാവണ്യവും ആ ചിത്രങ്ങൾക്കുണ്ട്. പക്ഷേ, ആ വർണ്ണചിത്രങ്ങളിലേക്ക് ജീവൻ പകരാൻ മോഡലുകളായത് ലബോറട്ടറികളിലെ തണുത്തുറഞ്ഞ ശവശരീരങ്ങളായിരുന്നു എന്ന നഗ്നസത്യം പലപ്പോഴും വിസ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ചില ചോദ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കും. “യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരുടെ ശരീരമാണ് നമ്മൾ ഈ പുസ്തകങ്ങളിൽ കാണുന്നത്? ആരാണ് അവരെ വരയ്ക്കുന്നത്? എന്തിനുവേണ്ടിയാണ് ഇത്തരം ചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്?” ശാസ്ത്രത്തിന്റെ തിളക്കത്തിന് പിന്നിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അധികാരത്തിന്റെയും, വംശീയതയുടെയും, ചോരപുരണ്ട കൊലപാതകങ്ങളുടെയും കഥകളിലേക്ക് വിരൽചൂണ്ടുന്നു.
റെംബ്രാൻഡിന്റെ വിഖ്യാതമായ ‘ദി അനാട്ടമി ലെസൺ ഓഫ് ഡോക്ടർ നിക്കോളാസ് ടൽപ്പ്’ (1632) എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഓരോ പേശിയും മിനുസപ്പെടുത്തിയ മാർബിൾ ശില്പം പോലെ മനോഹരമാണ്. എന്നാൽ ആ ചിത്രത്തിന് മോഡലായ ശരീരം ഏതെങ്കിലും ഗ്രീക്ക് ഇതിഹാസ നായകന്റേതല്ല. മറിച്ച്, വെറുമൊരു ശീതകാല കോട്ട് മോഷ്ടിച്ചതിന് തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ട അഡ്രിയാൻ അഡ്രിയാൻസൂൺ എന്ന സാധാരണക്കാരന്റേതാണ്. കീറിമുറിക്കപ്പെട്ട അഡ്രിയാന്റെ ശരീരം അന്ന് മെഡിക്കൽ തിയേറ്ററിലിരുന്ന് വിസ്മയത്തോടെ നോക്കിക്കണ്ട പുരുഷാരത്തിന് മുന്നിൽ അയാൾ വെറുമൊരു പ്രദർശനവസ്തു മാത്രമായിരുന്നു. അയാളുടെ അന്തസ്സിനെക്കുറിച്ചോ, തന്റെ നഗ്നശരീരം ഇത്തരത്തിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതിനോടുള്ള അയാളുടെ വിയോജിപ്പിനെക്കുറിച്ചോ ആരും ചിന്തിച്ചിരുന്നില്ല.
1543-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ആൻഡ്രിയാസ് വെസാലിയസിന്റെ ‘De Humani Corporis Fabrica’ എന്ന പുസ്തകത്തിലും സമാനമായ ഒരു ഭീകരദൃശ്യമുണ്ട്. ഒരു വലിയ മെഡിക്കൽ തിയേറ്ററിന്റെ നടുവിൽ വെസാലിയസ് എന്ന ശസ്ത്രക്രിയാ വിദഗ്ധൻ ഒരു സ്ത്രീയുടെ മൃതദേഹം കീറിമുറിക്കുന്നു. താൻ ഗർഭിണിയാണെന്നും അതിനാൽ വധശിക്ഷ നടപ്പാക്കരുതെന്നും കരഞ്ഞു പറഞ്ഞിട്ടും അധികാരികളുടെ ദയ ലഭിക്കാതെ തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ട ഒരു ലൈംഗികത്തൊഴിലാളിയായിരുന്നു അത്. അവൾ ഗർഭിണിയാണോ എന്ന് പരീക്ഷിക്കാനായിരുന്നു വെസാലിയസ് ആ മെഡിക്കൽ തിയേറ്ററിൽ അവളുടെ ഉടൽ തുറന്നു കാട്ടിയത്.
അധികാരവും ശാസ്ത്രവും കൈകോർത്തപ്പോൾ ഇല്ലാതായത് നിസ്സഹായരായ മനുഷ്യരുടെ വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു. സമ്പന്നർ ആഡംബരമായി കരുതിയിരുന്ന ഇത്തരം അനാട്ടമി പുസ്തകങ്ങളിലെ ചിത്രങ്ങൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ നിർദ്ധനരും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവരുമായ മനുഷ്യരുടെ പീഡനങ്ങളുടെ സ്മാരകങ്ങളായിരുന്നു. ശരീരം കീറിമുറിക്കുന്നവനും അത് കണ്ട് ആസ്വദിക്കുന്നവനും സമൂഹത്തിന്റെ ഉന്നത ശ്രേണിയിലുള്ളവർ ആയിരുന്നപ്പോൾ, മുറിക്കപ്പെടുന്നവർ എല്ലായ്പ്പോഴും താഴേത്തട്ടിലുള്ളവരായിരുന്നു എന്നത് ശാസ്ത്രചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വൈരുദ്ധ്യമായി ഇന്നും അവശേഷിക്കുന്നു.
പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ വൈദ്യശാസ്ത്രം അതിവേഗം വളരുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ പഠനത്തിനായി ആവശ്യത്തിന് ശരീരങ്ങൾ ലഭ്യമായിരുന്നില്ല. 1823-ലെ ‘ജഡ്ജ്മെന്റ് ഓഫ് ഡെത്ത് ആക്ട്’ പ്രകാരം വധശിക്ഷ നടപ്പാക്കാവുന്ന കുറ്റങ്ങളുടെ എണ്ണം കുറഞ്ഞതോടെ, മെഡിക്കൽ സ്കൂളുകൾ വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലായി. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് ‘പുനരുത്ഥാന പുരുഷന്മാർ’ (Resurrection Men) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു സംഘം രൂപപ്പെടുന്നത്. രാത്രികാലങ്ങളിൽ പുതിയ ശവക്കല്ലറകൾ മാന്തി, മൃതദേഹങ്ങൾ മോഷ്ടിച്ച് മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾക്ക് വലിയ തുകയ്ക്ക് വിൽക്കുന്നതായിരുന്നു ഇവരുടെ തൊഴിൽ. ശാസ്ത്രത്തിന്റെ പേരിൽ നടന്ന ഈ കറുത്ത വിപണി ലണ്ടനിലും എഡിൻബർഗിലും ഭീതി പടർത്തി.
ഈ ക്രൂരതയെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ധനികർ തങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ കല്ലറകൾക്ക് മുകളിൽ ‘മോർട്ട്സേഫ്’ (Mortsafe) എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭാരമേറിയ ഇരുമ്പ് കൂടുകൾ നിർമ്മിച്ചു. ചിലർ കല്ലറകൾക്ക് മുകളിൽ കൂറ്റൻ കല്ലുകൾ വെച്ചപ്പോൾ, മറ്റുചിലർ ശവക്കല്ലറകൾക്ക് കാവൽ നിൽക്കാൻ ആയുധധാരികളായ കാവൽക്കാരെ ഏർപ്പാടാക്കി. എന്നാൽ ഈ സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളൊന്നും ഒരുക്കാൻ കഴിയാത്ത പാവപ്പെട്ടവരുടെ അവസ്ഥ ദയനീയമായിരുന്നു.
1815-ൽ തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ട ജോൺ വർത്തിംഗ്ടൺ എന്ന ഹൈവേമാന്റെ മൃതദേഹം കീറിമുറിക്കാൻ വിട്ടുകൊടുക്കാതിരിക്കാൻ അയാളുടെ ബന്ധുക്കൾ ചെയ്തത് അത്യന്തം അസ്വസ്ഥമാക്കുന്ന ഒന്നായിരുന്നു, അയാളുടെ ശരീരത്തിൽ ആസിഡ് ഒഴിച്ച് ശാസ്ത്ര പഠനത്തിന് അയോഗ്യമാക്കുക എന്നതായിരുന്നു ആ നിസ്സഹായരായ മനുഷ്യരുടെ അവസാന പോംവഴി. മരണശേഷവും സ്വന്തം ഉടലിന്മേൽ അധികാരമില്ലാത്ത മനുഷ്യരുടെ വിലാപം അക്കാലത്തെ ഓരോ ശവപ്പറമ്പുകളിലും മുഴങ്ങുന്നുണ്ടായിരുന്നു.
മൃതദേഹങ്ങൾ മോഷ്ടിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ലാഭകരം പുതിയ ശരീരങ്ങൾ ‘നിർമ്മിക്കുന്നതാണെന്ന്’ സ്കോട്ട്ലൻഡിലെ വില്യം ബർക്കും വില്യം ഹെയറും തിരിച്ചറിഞ്ഞതോടെയാണ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ക്രൂരമായ ആ 10 മാസങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നത്. എഡിൻബർഗിലെ അനാട്ടമി സ്കൂൾ മേധാവിയായിരുന്ന ഡോ. റോബർട്ട് നോക്സിന് മൃതദേഹങ്ങൾ എത്തിച്ചുനൽകുന്നതിലൂടെ ഇവർ വലിയ തുക സമ്പാദിച്ചു. ഇവരുടെ രീതി അത്യന്തം ഭീകരമായിരുന്നു, ശ്വാസം മുട്ടിച്ചു കൊല്ലുന്ന ഈ രീതിയെ പിൽക്കാലത്ത് ‘ബർക്കിംഗ്’ (Burking) എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. മൃതദേഹത്തിൽ മുറിവുകളുണ്ടാകാതെ ശ്വാസം മുട്ടിച്ചു കൊല്ലുന്നത് വഴി ശരീരത്തിന്റെ ഘടന നശിക്കാതെ ഡോക്ടർമാർക്ക് ലഭിക്കുമെന്ന് ഇവർ ഉറപ്പുവരുത്തി.
1827 നും 1828 നും ഇടയിൽ നടന്ന ഈ കൊലപാതക പരമ്പരയിൽ ഇരയായവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും സമൂഹത്തിലെ ഏറ്റവും താഴേത്തട്ടിലുള്ളവരും നിരാലംബരുമായിരുന്നു. മേരി പാറ്റേഴ്സൺ എന്ന യുവതിയുടെ മരണം ഇതിൽ ഏറ്റവും ഹൃദയഭേദകമാണ്. വിൽസ്കി കുടിപ്പിച്ച് അബോധാവസ്ഥയിലാക്കിയ ശേഷമാണ് അവളെ കൊലപ്പെടുത്തിയത്. അനാട്ടമി സ്കൂളിൽ എത്തിക്കുമ്പോൾ അവളുടെ ശരീരത്തിന് ഇപ്പോഴും ചൂടുണ്ടായിരുന്നു എന്നത് അവിടെയുണ്ടായിരുന്നവരെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും, ശരീരത്തിന്റെ ഭംഗി കണ്ട് ഡോക്ടർ നോക്സ് അവളെ മൂന്നുമാസം ആൽക്കഹോളിൽ സൂക്ഷിച്ചുവെച്ചുവെന്നത് ശാസ്ത്രലോകത്തിന്റെ മരവിച്ച മനസ്സാക്ഷിയെ കാണിക്കുന്നു.
ഒടുവിൽ നിയമത്തിന് മുന്നിൽ ഇവർ കുടുങ്ങിയപ്പോൾ, പങ്കാളിയായ ഹെയർ മാപ്പുസാക്ഷിയായി രക്ഷപ്പെട്ടു. എന്നാൽ വില്യം ബർക്കിന് ലഭിച്ച ശിക്ഷ വിരോധാഭാസമായിരുന്നു. തൂക്കിലേറ്റപ്പെട്ട ബർക്കിന്റെ ശരീരം, അയാൾ തന്റെ ഇരകളോട് ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ, ‘പരസ്യമായി കീറിമുറിക്കാനും പഠനവിധേയമാക്കാനും’ ജസ്റ്റിസ് ലോർഡ് ബോയ്ൽ ഉത്തരവിട്ടു. വിധി പ്രകാരം അയാളുടെ ചർമ്മം കൊണ്ട് ഒരു പേഴ്സ് വരെ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ബർക്കിന്റെ അസ്ഥികൂടം ഇന്നും എഡിൻബർഗ് സർവകലാശാലയിലെ അനാട്ടമിക് മ്യൂസിയത്തിൽ ഒരു പ്രദർശനവസ്തുവായി തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നുണ്ട്, സ്വന്തം ഇരകൾക്കൊപ്പം ഒരു നിത്യ സ്മാരകമായി!
വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായ നിരീക്ഷണങ്ങൾ എന്നതിലുപരി, പല അനാട്ടമി ചിത്രങ്ങളും അന്നത്തെ പുരുഷ കേന്ദ്രീകൃതമായ കാഴ്ചപ്പാടുകളെയും ലൈംഗിക താല്പര്യങ്ങളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്ന തരത്തിലുള്ളവയായിരുന്നു എന്നത് അസ്വസ്ഥമാക്കുന്ന ഒരു വസ്തുതയാണ്. ശാസ്ത്രീയമായ അകലം പാലിക്കുന്നതിനു പകരം, സ്ത്രീ മൃതദേഹങ്ങളെ അതീവ സുന്ദരികളായും ഗ്രീക്ക് ശില്പങ്ങൾക്ക് സമാനമായ ശൈലിയിലുമാണ് ചിത്രകാരന്മാർ അവതരിപ്പിച്ചത്.
പഴയകാല മെഡിക്കൽ പുസ്തകങ്ങളിലെ ചിത്രങ്ങൾ പരിശോധിച്ചാൽ സയൻസും ഇറോട്ടിക്കയും തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പുകൾ മാഞ്ഞുപോകുന്നത് കാണാം. ജെ.എം. ബർഗറി (JM Bourgery) യെപ്പോലെയുള്ളവരുടെ അറ്റ്ലസുകളിൽ, കീറിമുറിക്കപ്പെട്ട സ്ത്രീ ശരീരങ്ങളെ അതീവ ലാവണ്യത്തോടെയാണ് വരച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്നത്. ഒരു ചിത്രത്തിൽ, ആഭരണങ്ങളും പുരാതന ഗ്രീക്ക് സുന്ദരിമാരുടെ മുടി കെട്ടലുകളുമുള്ള ഒരു യുവതിയുടെ മാറിടം രണ്ട് പുരുഷ കൈകൾ ശസ്ത്രക്രിയ ഉപകരണങ്ങൾ കൊണ്ട് സ്പർശിക്കുന്നത് കാണാം. ഇത് ശാസ്ത്രീയമായ ഒരു പഠനമെന്നതിലുപരി, അത് വരച്ചവന്റെയും കാണുന്നവന്റെയും ലൈംഗിക താല്പര്യങ്ങളെക്കൂടി അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന ഒന്നായിരുന്നുവെന്ന് ആധുനിക നിരൂപകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
എന്നാൽ ഇതിലൊക്കെ ഭീകരമായിരുന്നു 1775-ൽ അന്തരിച്ച മേരി ബില്യൺ (Mary Billion) എന്ന യുവതിയോടും അവരുടെ ശരീരത്തോടും ലോകം കാണിച്ച ക്രൂരത. മേരിയുടെ മരണശേഷം അവരുടെ ഭർത്താവും ദന്തഡോക്ടറുമായ മാർട്ടിൻ വാൻ ബുച്ചൽ, പ്രശസ്ത ലണ്ടൻ സർജൻ വില്യം ഹണ്ടറുടെ സഹായത്തോടെ മൃതദേഹം എംബാമിംഗ് ചെയ്ത് സൂക്ഷിച്ചു. വെറുമൊരു ഓർമ്മയ്ക്കായിട്ടായിരുന്നില്ല അത്, മറിച്ച് തന്റെ ക്ലിനിക്കിലേക്ക് പുതിയ ഇടപാടുകാരെ ആകർഷിക്കാനുള്ള ഒരു തന്ത്രമായിരുന്നു അത്. മേരിയെ അവളുടെ വിവാഹ വസ്ത്രം അണിയിച്ച്, ലണ്ടനിലെ മെയ്ഫെയറിലുള്ള തന്റെ ഡെന്റൽ ക്ലിനിക്കിന്റെ ജനലിൽ വാൻ ബുച്ചൽ പ്രദർശിപ്പിച്ചു. വർഷങ്ങളോളം ആ ജനലിലൂടെ വഴിപോക്കർ ആ മൃതദേഹത്തെ നോക്കിനിന്നു. ഒടുവിൽ ബുച്ചലിന്റെ രണ്ടാം ഭാര്യ നിർബന്ധിച്ചപ്പോഴാണ് ആ മൃതദേഹം അവിടെനിന്നും മാറ്റി ഒരു മ്യൂസിയത്തിന് കൈമാറിയത്. സ്വന്തം ശരീരത്തിന്മേൽ ഒരു സ്ത്രീക്ക് മരണശേഷം പോലും യാതൊരു അധികാരവുമില്ലാതിരുന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ ദയനീയമായ അടയാളമായിരുന്നു മേരി ബില്യൺ.
അധികാരവും ശാസ്ത്രവും ചേർന്ന് മനുഷ്യശരീരത്തെ ഒരു വെറും വസ്തുവായി മാറ്റിയ ചരിത്രമാണ് ഈ പ്രദർശനം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്. ഹെൻറി ഗ്രേയുടെ വിഖ്യാതമായ ‘ഗ്രേസ് അനാട്ടമി’ പോലും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത് ജോലിസ്ഥലങ്ങളിലും അഗതിമന്ദിരങ്ങളിലും അവകാശികളില്ലാതെ മരിച്ചുപോയ പാവപ്പെട്ടവരുടെ ശരീരങ്ങൾക്ക് മുകളിലാണ്. ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ട ഈ ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ ത്യാഗത്തിലൂടെയാണ് ഇന്നത്തെ വൈദ്യശാസ്ത്രം ഈ നിലയിൽ എത്തിയത്.
നമ്മൾ ഇന്ന് ജീവിക്കുന്നത് വൈദ്യശാസ്ത്രം അതിന്റെ അത്യുന്നതങ്ങളിൽ നിൽക്കുന്ന ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലാണ്. പഴയകാലത്തെ കൈകൊണ്ട് വരച്ച ചിത്രങ്ങൾക്ക് പകരം, ഓരോ കോശത്തെയും സ്കാൻ ചെയ്തെടുക്കുന്ന ത്രീഡി മാപ്പുകൾ ഇന്ന് ലഭ്യമാണ്. എന്നാൽ ഈ ആധുനികതയുടെ പിന്നിലും പഴയകാലത്തെപ്പോലെ തന്നെ അസ്വസ്ഥതയുണർത്തുന്ന കഥകളുണ്ട്. 1993-ൽ വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ട ജോസഫ് പോൾ ജെർണിഗൻ എന്ന കുറ്റവാളിയുടെ ശരീരം ഒരു മില്ലിമീറ്റർ വീതമുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് കഷ്ണങ്ങളായി മുറിച്ചാണ് പ്രശസ്തമായ ‘വിസിബിൾ ഹ്യൂമൻ പ്രൊജക്റ്റ്’ തയ്യാറാക്കിയത്. തന്റെ ശരീരം ശാസ്ത്രത്തിന് വിട്ടുനൽകാൻ അദ്ദേഹം സമ്മതം നൽകിയിരുന്നെങ്കിലും, തന്റെ ഉടൽ ഇത്രമേൽ പരസ്യമായി ലോകം മുഴുവൻ കീറിമുറിച്ചു പരിശോധിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും സ്വപ്നത്തിൽ പോലും കരുതിയിട്ടുണ്ടാവില്ല.
അധികാരവും ശാസ്ത്രവും സംഗമിക്കുമ്പോൾ മനുഷ്യശരീരം വെറുമൊരു ഉപഭോഗവസ്തുവായി മാറുന്ന വിചിത്രമായ ചരിത്രമാണ് ലണ്ടനിലെ ഈ പ്രദർശനം നമ്മുടെ മുന്നിൽ തുറന്നിടുന്നത്. ഓരോ അനാട്ടമി പുസ്തകത്തിന് പിന്നിലും നിശബ്ദരാക്കപ്പെട്ട, ശബ്ദം നഷ്ടപ്പെട്ട ആയിരക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ വിലാപങ്ങളുണ്ട്. ഹെൻറി ഗ്രേയുടെ വിഖ്യാതമായ ‘ഗ്രേസ് അനാട്ടമി’ പോലും കെട്ടിപ്പൊക്കിയത് അനാഥാലയങ്ങളിലും തെരുവുകളിലും അവകാശികളില്ലാതെ മരിച്ചുപോയ പാവപ്പെട്ടവരുടെ ശരീരങ്ങൾക്ക് മുകളിലാണ്.
നമ്മുടെ ആയുസ്സ് നീട്ടാനും രോഗങ്ങൾ മാറ്റാനും നാം ഉപയോഗിക്കുന്ന അറിവുകൾക്ക് പിന്നിൽ എത്രത്തോളം വലിയ ക്രൂരതകളും അനീതികളും ഒളിഞ്ഞിരിപ്പുണ്ടെന്ന സത്യം നമ്മെ ഇരുത്തിച്ചിന്തിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്. ശാസ്ത്രം കൈവരിച്ച വിപ്ലവകരമായ നേട്ടങ്ങളെ ആഘോഷിക്കുമ്പോഴും, അതിനുവേണ്ടി ബലിയാടുകളായ ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും അന്തസ്സിനെ നാം ഓർക്കേണ്ടതുണ്ട്. “ആരുടെ ശരീരമാണ് നമ്മൾ പുസ്തകങ്ങളിൽ കാണുന്നത്?” എന്ന ചോദ്യം വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ തിളക്കത്തിന് പിന്നിലെ ഇരുണ്ട രഹസ്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് നമ്മെ നിരന്തരം ഓർമ്മിപ്പിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും.
NB: ഈ വാർത്തയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ചിത്രം പ്രതീകാത്മകമാണ്. (Generated by AI)
The post ആരുടെ ഉടലാണ് നാം പുസ്തകങ്ങളിൽ കാണുന്നത്? ശവക്കല്ലറകൾ മാന്തിയ ശാസ്ത്രം; വൈദ്യശാസ്ത്ര അറ്റ്ലസുകൾക്ക് പിന്നിലെ ക്രൂരമായ സത്യങ്ങൾ appeared first on Express Kerala.