സൗഹൃദത്തിന്റെ തീരങ്ങളിൽ നിന്ന് അധികാരത്തിന്റെ സിരാകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് ഒരു പാലം പണിയുകയാണ് ഇന്ത്യയും ഇസ്രയേലും. തന്റെ രണ്ടാമത്തെ സന്ദർശനത്തിനായി പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി ഇസ്രയേലിൽ എത്തുമ്പോൾ, അതൊരു ആഗോള സഖ്യത്തിന്റെ പുനർവായനയാകുന്നു. തന്ത്രപരമായ പങ്കാളിത്തത്തിനപ്പുറം ഒരേ മനസ്സ് പങ്കിടുന്ന രണ്ട് രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ കരുത്തുറ്റ യാത്രയാണിത്.
ഇസ്രയേലിന്റെ പ്രത്യേക നയതന്ത്ര പ്രതിനിധി ഫ്ലൂർ ഹസ്സൻ-നഹൂം വ്യക്തമാക്കിയത് പോലെ, ആഗോള ഭൗമരാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഇതൊരു ‘നിർണ്ണായകമായ സന്ധി’യാണ്. കഴിഞ്ഞ രണ്ട് വർഷത്തിനിടെ മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലുണ്ടായ അപ്രതീക്ഷിത മാറ്റങ്ങളും യുക്രെയ്ൻ-റഷ്യ യുദ്ധം സൃഷ്ടിച്ച പുതിയ അച്ചുതണ്ടുകളും ഇന്ത്യയെയും ഇസ്രയേലിനെയും മുമ്പെങ്ങുമില്ലാത്തവിധം തന്ത്രപരമായ ഒരൊറ്റ വേദിയിലേക്ക് അടുപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ സന്ദർശനത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദു എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്നത് ‘ഇന്ത്യ-മിഡിൽ ഈസ്റ്റ്-യൂറോപ്പ് ഇക്കണോമിക് കോറിഡോർ’ ആണ്.
ഇന്ത്യയിലെ തുറമുഖങ്ങളെ അറബ് രാജ്യങ്ങൾ വഴി ഇസ്രായേലിലെ ഹൈഫ തുറമുഖവുമായും, അവിടെനിന്ന് യൂറോപ്പുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ഈ ബൃഹദ് പദ്ധതി വെറുമൊരു ചരക്ക് ഗതാഗത മാർഗ്ഗമല്ല. മറിച്ച്, ചൈനയുടെ ‘ബെൽറ്റ് ആൻഡ് റോഡ്’ പദ്ധതിക്ക് പടിഞ്ഞാറൻ രാജ്യങ്ങൾ നൽകുന്ന കൃത്യമായ മറുപടി കൂടിയാണിത്. യുണൈറ്റഡ് അറബ് എമിറേറ്റ്സ്, സൗദി അറേബ്യ, ജോർദാൻ, ഇസ്രയേൽ എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന ഈ സാമ്പത്തിക ഇടനാഴി, ഇന്ത്യയെ പടിഞ്ഞാറൻ വിപണികളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും വേഗതയേറിയതും ചിലവ് കുറഞ്ഞതുമായ മാർഗ്ഗമായി മാറും.
ഇതുകൂടാതെ, ഗ്രീൻ ഹൈഡ്രജൻ പൈപ്പ് ലൈനുകൾ, അതിവേഗ ഒപ്റ്റിക്കൽ ഫൈബർ കേബിളുകൾ എന്നിവയും ഈ ഇടനാഴിയുടെ ഭാഗമാണ്. ഇസ്രയേലിന്റെ നവീന സാങ്കേതിക വിദ്യയും ഇന്ത്യയുടെ ഉൽപ്പാദന ശേഷിയും അറബ് രാജ്യങ്ങളുടെ മൂലധനവും ഒത്തുചേരുമ്പോൾ മിഡിൽ ഈസ്റ്റിൽ ഒരു പുതിയ ‘ജിസിസി പ്ലസ്’ സമവാക്യം രൂപപ്പെടുകയാണ്. പരസ്പര വിശ്വാസത്തിലൂന്നിയ ഈ പുതിയ സാമ്പത്തിക ലോകക്രമം, പഴയ ശത്രുതകളെ മാറ്റിനിർത്തിക്കൊണ്ട് പ്രാദേശിക സ്ഥിരതയ്ക്കും സംയുക്ത സമൃദ്ധിക്കുമുള്ള കരുത്തുറ്റ അടിത്തറയായി മാറും.
മെഡിറ്ററേനിയൻ കടൽതീരത്ത് ചെരുപ്പില്ലാതെ നടന്നുനീങ്ങുന്ന മോദിയുടെയും നെതന്യാഹുവിന്റെയും ആ പഴയ ചിത്രം കേവലമൊരു പബ്ലിസിറ്റി സ്റ്റണ്ടായിരുന്നില്ല, മറിച്ച്, അത് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ രണ്ട് നയതന്ത്ര മനസ്സുകൾ തമ്മിലുള്ള ഐക്യദാർഢ്യത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു. ഒൽഗ ബീച്ചിലെ ആ നടത്തം സൂചിപ്പിച്ചത് ഇന്ത്യയും ഇസ്രയേലും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇപ്പോൾ ഫയലുകളിലും കരാറുകളിലും ഒതുങ്ങുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസത്തിലും ‘കെമിസ്ട്രി’യിലും അധിഷ്ഠിതമാണെന്നാണ്.
ഫ്ലൂർ ഹസ്സൻ-നഹൂം നിരീക്ഷിക്കുന്നത് പോലെ, ഈ രണ്ട് നേതാക്കളും തങ്ങളുടെ രാജ്യങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ ധൈര്യം കാണിച്ച ‘ബോൾഡ് ഡിസിഷൻ മേക്കേഴ്സ്’ ആണ്. ഇസ്രയേലിന്റെ സുരക്ഷാ കാര്യങ്ങളിലായാലും ഇന്ത്യയുടെ നയതന്ത്ര പരിഷ്കാരങ്ങളിലായാലും, നിലവിലുള്ള കീഴ്വഴക്കങ്ങളെ ലംഘിക്കാൻ ഇവർ മടികാണിച്ചില്ല. സ്വന്തം രാജ്യത്തിന്റെ പരമാധികാരത്തിനും സുരക്ഷയ്ക്കും മുൻഗണന നൽകുന്ന കാര്യത്തിൽ ഇരുവരും ഒരേ പാതയിലാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്. ഈ ഒരു മാനസിക ഐക്യം കൊണ്ടാണ് പലപ്പോഴും അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിൽ ഇസ്രയേലിന് ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും, ഇന്ത്യയ്ക്ക് ഇസ്രയേലിൽ നിന്നും ശക്തമായ പിന്തുണ ലഭിക്കുന്നത്.
കൂടാതെ, സമാനമായ രാഷ്ട്രീയ വെല്ലുവിളികളും ഭീകരവാദ ഭീഷണികളും ഇരുവരെയും കൂടുതൽ അടുപ്പിക്കുന്നു. ആഭ്യന്തരമായും അന്താരാഷ്ട്രീയമായും നേരിടുന്ന സമ്മർദ്ദങ്ങളെ അതിജീവിച്ച് മുന്നേറാനുള്ള ഈ ‘റെസിലിയൻസ്’ ആണ് മോദി-നെതന്യാഹു സഖ്യത്തെ ഇത്രമേൽ കരുത്തുറ്റതാക്കുന്നത്. ജലസംരക്ഷണം, കൃഷി, ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഇരുനേതാക്കളും വെച്ചുപുലർത്തുന്ന കാഴ്ചപ്പാടുകൾ പോലും ഒരേ തരംഗദൈർഘ്യത്തിലുള്ളതാണ്.
ഇന്ത്യയും ഇസ്രയേലും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ഏറ്റവും സുപ്രധാനമായ തൂണുകളിലൊന്ന് ഭീകരവാദത്തിനെതിരായ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത പോരാട്ടമാണ്. ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി രണ്ട് വ്യത്യസ്ത ഇടങ്ങളിലാണെങ്കിലും, അതിർത്തി കടന്നുള്ള ഭീകരവാദം ഉയർത്തുന്ന ഭീഷണി ഇരുരാഷ്ട്രങ്ങളും ഒരേ തീവ്രതയോടെയാണ് നേരിടുന്നത്. ‘ഷെയേർഡ് റെസിലിയൻസ്’ അഥവാ പതറാത്ത അതിജീവന മനോഭാവം ഇരുരാജ്യങ്ങളുടെയും തന്ത്രപരമായ നട്ടെല്ലായി വർത്തിക്കുന്നു. ദശാബ്ദങ്ങളായി തുടരുന്ന ഈ പോരാട്ടവീര്യം ഇന്ത്യയെയും ഇസ്രയേലിനെയും കേവലം ആയുധം വാങ്ങുന്നവരും വിൽക്കുന്നവരും എന്നതിനപ്പുറം തന്ത്രപ്രധാന പങ്കാളികളായി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.
ഈ സന്ദർശനത്തിൽ പ്രതിരോധ സഹകരണം വെറുമൊരു കച്ചവടമല്ല, മറിച്ച് സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ ആഴത്തിലുള്ള കൈമാറ്റമാണ് ലക്ഷ്യമിടുന്നത്. ഇസ്രയേലിന്റെ വിഖ്യാതമായ ‘അയൺ ഡോം’ പോലെയുള്ള മിസൈൽ പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾ, അത്യാധുനിക ഡ്രോണുകൾ, നിരീക്ഷണ റഡാറുകൾ എന്നിവയിൽ ഇന്ത്യയുമായി ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കാൻ ഇസ്രയേൽ തയ്യാറെടുക്കുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ ‘മേക്ക് ഇൻ ഇന്ത്യ’ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി, ഇസ്രയേലി കമ്പനികൾ ഇന്ത്യയിൽ നേരിട്ട് ഉൽപ്പാദനം തുടങ്ങുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള നിർണ്ണായക ധാരണകൾ ഈ യാത്രയിൽ പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
സൈബർ സുരക്ഷാ രംഗത്തെ സഹകരണമാണ് മറ്റൊരു പ്രധാന മേഖല. ഡിജിറ്റൽ യുദ്ധമുറകൾ ആഗോള സുരക്ഷയെ ബാധിക്കുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ, ഇസ്രയേലിന്റെ സൈബർ പ്രതിരോധ കരുത്ത് ഇന്ത്യയുടെ സുരക്ഷാ ഏജൻസികൾക്ക് വലിയ മുതൽക്കൂട്ടാകും. രഹസ്യാന്വേഷണ വിവരങ്ങൾ പരസ്പരം പങ്കുവെക്കുന്നതിനും, കൗണ്ടർ-ടെററിസം ഓപ്പറേഷനുകളിൽ സംയുക്ത പരിശീലനം നൽകുന്നതിനും ഇരുനേതാക്കളും മുൻഗണന നൽകുന്നു. ഭീകരവാദത്തെ തകർക്കാൻ ലോകരാജ്യങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് നിൽക്കണമെന്ന മോദിയുടെ ആഹ്വാനത്തിന് നെതന്യാഹു നൽകുന്ന പൂർണ്ണ പിന്തുണ, ഈ സഖ്യത്തെ ആഗോള തലത്തിൽ തന്നെ ഏറ്റവും വിശ്വസിക്കാവുന്ന പ്രതിരോധ കൂട്ടായ്മകളിൽ ഒന്നാക്കി മാറ്റുന്നു.
ഇന്ത്യയും ഇസ്രയേലും തമ്മിലുള്ള സാമ്പത്തിക ബന്ധത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ ഏടായിരിക്കും വരാനിരിക്കുന്ന സ്വതന്ത്ര വ്യാപാര കരാർ. ഇസ്രയേലിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഈ കരാർ കേവലമൊരു നയതന്ത്ര ലക്ഷ്യമല്ല, മറിച്ച് ഒരു വലിയ സ്വപ്നമാണ്. ഇത് യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നതോടെ ഇരുരാജ്യങ്ങൾക്കുമിടയിലുള്ള വ്യാപാര ബന്ധം സമാനതകളില്ലാത്ത ഉയരങ്ങളിലെത്തും. ഇന്ത്യയെ വെറുമൊരു വിപണിയായല്ല, മറിച്ച് സാങ്കേതിക വിദ്യയിലും നൂതന ആശയങ്ങളിലും തോളോട് തോൾ ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു ‘സ്ട്രാറ്റജിക് പാർട്ണർ’ ആയാണ് ഇസ്രയേൽ നോക്കിക്കാണുന്നത്.
പ്രധാനമായും മൂന്ന് മേഖലകളിലാണ് ഈ സന്ദർശനം വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ പോകുന്നത്
കൃഷിയും ജലസംരക്ഷണവും
ലോകത്തെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയ ഇസ്രായേലിന്റെ ‘ഡ്രിപ്പ് ഇറിഗേഷൻ, കടൽവെള്ളം ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവ ഇന്ത്യൻ ഗ്രാമങ്ങളിൽ വൻ മാറ്റമുണ്ടാക്കും. വരൾച്ചാ ബാധിത പ്രദേശങ്ങളിൽ കൃഷിയെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ ഇസ്രയേലിന്റെ വൈദഗ്ധ്യം വലിയ തോതിൽ പ്രയോജനപ്പെടും.
സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഇക്കോസിസ്റ്റം
‘സ്റ്റാർട്ടപ്പ് നേഷൻ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇസ്രയേലും ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഹബ്ബുകളിലൊന്നായ ഇന്ത്യയും കൈകോർക്കുമ്പോൾ അത് ആഗോള ഐടി മേഖലയിൽ പുതിയ തരംഗമുണ്ടാക്കും. സൈബർ സെക്യൂരിറ്റി, ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ഇന്റലിജൻസ്, ഫിൻടെക് എന്നീ മേഖലകളിൽ സംയുക്ത സംരംഭങ്ങൾ ഈ സന്ദർശനത്തിന്റെ ഭാഗമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടേക്കാം.
ഊർജ്ജ സുരക്ഷ
പുനരുപയോഗ ഊർജ്ജ മേഖലയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് സൗരോർജ്ജത്തിൽ പുതിയ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ കൈമാറുന്നത് വഴി ഇന്ത്യയുടെ ഹരിത ഊർജ്ജ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്ക് വേഗത കൂടും.
ഈ സഹകരണം “ഗെയിം ചേഞ്ചിംഗ്” ആണ്. ഇത് യാഥാർത്ഥ്യമാകുന്നതോടെ ചരക്ക് സേവന നികുതികളിലെ ഇളവുകൾ വ്യാപാരം കൂടുതൽ സുഗമമാക്കും. കേവലം ഉപഭോക്താക്കൾ എന്ന നിലയിൽ നിന്ന് മാറി, ലോകത്തിന് ആവശ്യമായ സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ ഒരുമിച്ച് നിർമ്മിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലേക്കാണ് ഇന്ത്യയും ഇസ്രയേലും ഇപ്പോൾ ചുവടുവെക്കുന്നത്.
ഈ സന്ദർശനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉജ്ജ്വലമായ നിമിഷം ഇസ്രയേൽ പാർലമെന്റായ ‘നെസെറ്റിൽ’ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി നടത്തുന്ന പ്രസംഗമായിരിക്കും. ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാജ്യത്തിന്റെ അമരക്കാരൻ ഇസ്രയേലിന്റെ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ വേദിയിൽ നിന്ന് സംസാരിക്കുന്നത് കേവലമൊരു പ്രോട്ടോക്കോൾ ചടങ്ങല്ല. ഇസ്രയേൽ തങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തരായ സഖ്യകക്ഷികൾക്ക് മാത്രം നൽകുന്ന പരമോന്നത ബഹുമതിയാണിത്. ഇതിനുമുമ്പ് ചുരുക്കം ചില ആഗോള നേതാക്കൾക്ക് മാത്രമാണ് ഈ വേദി അനുവദിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത് എന്നത് ഈ സന്ദർശനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
നെസെറ്റിലെ പ്രസംഗം വെറുമൊരു ഔദ്യോഗിക അഭിസംബോധനയല്ല, മറിച്ച് ഇന്ത്യയുടെ ഉയരുന്ന ആഗോള സ്വാധീനത്തെയും ഇസ്രയേൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് നൽകുന്ന തന്ത്രപരമായ മുൻഗണനയെയും അത് അടിവരയിടുന്നു. ഫ്ലൂർ ഹസ്സൻ-നഹൂം വിശേഷിപ്പിച്ചത് പോലെ, “ഇസ്രയേൽ ഇത് പലപ്പോഴും ചെയ്യാറില്ല”. മാറ്റത്തിന്റെ കാഹളം മുഴങ്ങുന്ന മിഡിൽ ഈസ്റ്റിൽ ഇന്ത്യ എന്ന വലിയ ശക്തി എത്രത്തോളം നിർണ്ണായകമാണെന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഇത്തരമൊരു അപൂർവ്വ ആദരവിലേക്ക് ഇസ്രയേലിനെ നയിച്ചത്.
പ്രസംഗത്തിൽ ഭീകരവാദം, ആഗോള സമാധാനം, സാമ്പത്തിക മുന്നേറ്റം എന്നിവയ്ക്കൊപ്പം ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സംസ്കാരിക ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചും പ്രധാനമന്ത്രി പരാമർശിച്ചേക്കാം. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ശബ്ദം ഇസ്രയേലിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ മുഴങ്ങുമ്പോൾ അത് ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെ വെറുമൊരു സൈനിക-വ്യാപാര ബന്ധത്തിനപ്പുറം വൈകാരികമായ ഒരു തലത്തിലേക്ക് എത്തിക്കും. നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഇന്ത്യയിൽ അഭയം പ്രാപിച്ച ജൂത സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രവും ഇന്ത്യയുടെ മതേതരത്വവും ഒത്തുചേരുന്ന ആ നിമിഷങ്ങൾ പുതിയ കാലഘട്ടത്തിന്റെ വിളംബരമാകും. ആഗോള വേദിയിൽ ഇന്ത്യയുടെ ശബ്ദത്തിന് ഇന്ന് എത്രമാത്രം മൂല്യമുണ്ടെന്നതിന്റെ സാക്ഷ്യപത്രമായിരിക്കും ആ ഹർഷാരവം.
ഇന്ത്യയും ഇസ്രയേലും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കേവലം കരാറുകളിൽ ഒപ്പിടുന്നതിലോ ആയുധങ്ങൾ കൈമാറുന്നതിലോ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഇതിന് ആയിരം വർഷത്തെ ചരിത്രമുണ്ട്. ഇന്ത്യയിൽ സമാധാനമായി ജീവിച്ച ജൂത സമൂഹത്തിന്റെ സ്നേഹമുണ്ട്, ഇന്ന് സാങ്കേതിക വിദ്യയിലൂടെ ലോകത്തെ മാറ്റാൻ വെമ്പുന്ന യുവത്വത്തിന്റെ ആവേശമുണ്ട്. മണലാരണ്യത്തിലെ ഈ സൗഹൃദം കേവലം രണ്ട് രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ളതല്ല, മറിച്ച് ലോകത്തിന്റെ സമാധാനത്തിനും പുരോഗതിക്കും പുതിയ ദിശാബോധം നൽകുന്ന ഒരു മഹാസഖ്യത്തിന്റെ ഉദയമാണ്.
പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ ഈ സന്ദർശനം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ഇസ്രയേലിന്റെ തെരുവുകളിൽ നിന്ന് ഡൽഹിയിലെ സിരാകേന്ദ്രങ്ങളിലേക്ക് പുതിയൊരു ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ തിരമാലകൾ അടിച്ചുകയറും. തന്ത്രപരമായ പങ്കാളിത്തം എന്നതിലുപരി, ഒരേ ആദർശങ്ങളും വെല്ലുവിളികളും പങ്കിടുന്ന രണ്ട് രാഷ്ട്രങ്ങൾ ഒരേ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ചുവടുവെക്കുകയാണ്. ചരിത്രം പടുത്തുയർത്തിയ ഈ സ്മാരകത്തിന് ഇനി വരാനിരിക്കുന്ന കാലം സാക്ഷ്യം വഹിക്കും. മോദിയും നെതന്യാഹുവും കൊളുത്തിയ ഈ സൗഹൃദദീപം ലോക രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടത്തിൽ ഇന്ത്യയുടെയും ഇസ്രയേലിന്റെയും സ്ഥാനം കൂടുതൽ തിളക്കമുള്ളതാക്കി മാറ്റും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
NB: ഈ വാർത്തയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ചിത്രം പ്രതീകാത്മകമാണ്. (Generated by AI)
The post ഇസ്രയേൽ കാത്തുവെച്ച ആ സർപ്രൈസ്; മോദിയും നെതന്യാഹുവും മണലാരണ്യത്തിൽ പണിയുന്നത് ലോകം ഞെട്ടുന്ന ഒരു സാമ്രാജ്യം! appeared first on Express Kerala.