നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഇറാനിയൻ മണ്ണിൽ വേരൂന്നിയിരുന്ന രാജവാഴ്ചയുടെ അഹങ്കാരത്തെ വെറും ദിവസങ്ങൾ കൊണ്ട് കടപുഴക്കിയെറിഞ്ഞ 1979-ലെ ഇസ്ലാമിക വിപ്ലവം ലോകചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ ഭൂകമ്പങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. കിരീടവും ചെങ്കോലും അപ്രസക്തമാവുകയും പകരം മതപണ്ഡിതരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു പുത്തൻ അധികാരക്രമം നിലവിൽ വരികയും ചെയ്തതോടെ പശ്ചിമേഷ്യയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം എന്നെന്നേക്കുമായി മാറിമറിഞ്ഞു. ഒരു സാമ്രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് ഇസ്ലാമിക റിപ്പബ്ലിക്കിലേക്കുള്ള ഇറാന്റെ ഈ വേഷപ്പകർച്ചയ്ക്ക് പിന്നിൽ വിയർപ്പിന്റെയും ചോരയുടെയും വലിയൊരു പോരാട്ടചരിത്രമുണ്ട്. രാജ്യത്തെ സകല ഭരണസംവിധാനങ്ങൾക്കും മുകളിൽ നിൽക്കുന്ന ‘പരമോന്നത നേതാവ്’ എന്ന പദവിയുടെ ഉദയവും ഇറാന്റെ ഇന്നത്തെ കരുത്തുറ്റ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളും എങ്ങനെയാണ് ഈ വിപ്ലവത്തിൽ നിന്ന് രൂപപ്പെട്ടതെന്ന് പരിശോധിക്കാം.
വിപ്ലവത്തിന് മുമ്പ് ഇറാൻ ഏകദേശം 2,500 വർഷത്തോളം രാജവാഴ്ചയുടെ കീഴിലായിരുന്നു. 1941 മുതൽ രാജ്യത്തെ ഭരിച്ച അവസാന രാജാവായിരുന്നു മുഹമ്മദ് റെസ ഷാ പഹ്ലവി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലം പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള അടുത്ത ബന്ധത്തിനും വേഗത്തിലുള്ള ആധുനികവൽക്കരണ ശ്രമങ്ങൾക്കുമായിരുന്നു ശ്രദ്ധേയമായത്. 1963-ൽ അദ്ദേഹം ആരംഭിച്ച “വൈറ്റ് റവല്യൂഷൻ” എന്ന പദ്ധതിയിലൂടെ ഭൂമി പുനർവിതരണം, വിദ്യാഭ്യാസ വികസനം, വ്യവസായവൽക്കരണം, സ്ത്രീകൾക്ക് വോട്ടവകാശം നൽകൽ തുടങ്ങിയ നിരവധി പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പാക്കി. ഈ പദ്ധതികൾ രാജ്യത്തെ വേഗത്തിൽ ആധുനികമാക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയായിരുന്നു.
എന്നാൽ ഈ ആധുനികവൽക്കരണ ശ്രമങ്ങൾ ജനങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല. പലരും ഷായുടെ ഭരണത്തെ അധികാരാധിഷ്ഠിതവും പാശ്ചാത്യ ശക്തികളോട് അതിയായ അടുപ്പമുള്ളതുമായ രീതിയിലാണ് കണ്ടത്. രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളെ അടിച്ചമർത്താൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന രഹസ്യ പോലീസ് സേനയായ SAVAK-ന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളും സർക്കാരിനെതിരായ അസന്തോഷം വർധിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ, വിദേശ ശക്തികളുടെ ഇടപെടൽ ഇറാന്റെ ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിരുന്നു. 1953-ൽ ദേശീയവാദിയായ പ്രധാനമന്ത്രി മുഹമ്മദ് മൊസാദ്ദെഗിനെ അധികാരത്തിൽ നിന്ന് നീക്കിയ സിഐഎ പിന്തുണയുള്ള അട്ടിമറി, ഈ വിദേശ ഇടപെടലുകളുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉദാഹരണമായിരുന്നു. ഈ സംഭവങ്ങൾ രാജവാഴ്ചയോടുള്ള വിശ്വാസം കുറയാൻ കാരണമായി.
ഈ അസന്തോഷത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് വിവിധ പ്രതിപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ശക്തമാകുന്നത്. ലിബറൽ പരിഷ്കർത്താക്കൾ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റുകൾ, ജനാധിപത്യ പ്രവർത്തകർ, മത സംഘടനകൾ തുടങ്ങിയ വിവിധ ഗ്രൂപ്പുകൾ ഷായുടെ ഭരണത്തിനെതിരെ രംഗത്തെത്തി. ഇവയിൽ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള നേതാവായി ഉയർന്നത് ഷിയ മതപണ്ഡിതനായ ആയത്തുള്ള റുഹുള്ള ഖൊമേനിയാണ്. ഷായുടെ നയങ്ങളെയും പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളെയും അദ്ദേഹം ശക്തമായി വിമർശിച്ചു. 1964-ൽ അദ്ദേഹത്തെ നാടുകടത്തിയെങ്കിലും ഇറാഖിലും പിന്നീട് ഫ്രാൻസിലും നിന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനം തുടർന്നു. പ്രവാസത്തിലായിരുന്നിട്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾ ഇറാനിലെ ജനങ്ങളിലേക്കെത്തുകയും വലിയ പിന്തുണ നേടുകയും ചെയ്തു.
1970-കളുടെ അവസാനത്തോടെ രാജ്യത്ത് പ്രതിഷേധങ്ങൾ ശക്തമായി. 1978-ൽ വിവിധ നഗരങ്ങളിൽ നടന്ന പ്രതിഷേധങ്ങൾ രാജവാഴ്ചയെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന ഒരു ദേശീയ പ്രസ്ഥാനമായി മാറി. സുരക്ഷാ സേനയുടെ അടിച്ചമർത്തൽ കൂടുതൽ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. തൊഴിലാളികൾ, വിദ്യാർത്ഥികൾ, മതപണ്ഡിതർ തുടങ്ങിയ വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾ ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിൽ പങ്കുചേർന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് എണ്ണ വ്യവസായത്തിലെ തൊഴിലാളികളുടെ പണിമുടക്ക് സർക്കാരിന്റെ പ്രവർത്തനത്തെ തന്നെ തളർത്തി.
ഈ പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ പരമാവധി ഘട്ടം 1979-ലായിരുന്നു. രാജ്യത്ത് രാഷ്ട്രീയ നിയന്ത്രണം നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ മുഹമ്മദ് റെസ ഷാ പഹ്ലവി ജനുവരി 1979-ൽ രാജ്യം വിട്ടു. ഇതോടെ ഒരു അധികാര ശൂന്യത രൂപപ്പെട്ടു. 15 വർഷത്തെ പ്രവാസജീവിതത്തിന് ശേഷം ഫെബ്രുവരി 1-ന് ആയത്തുള്ള ഖൊമേനി ഇറാനിലേക്ക് മടങ്ങി. ടെഹ്റാനിലെ തെരുവുകളിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിക്കാൻ എത്തിയതോടെ വിപ്ലവത്തിന്റെ വിജയത്തിന് അത് വലിയ ചുവടുവെയ്പായി.
ഖൊമേനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ രാജവാഴ്ച അവസാനിപ്പിക്കപ്പെട്ടു, രാജ്യത്ത് ഒരു ഇസ്ലാമിക റിപ്പബ്ലിക് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ആദ്യം പലരും ഖൊമേനി ആത്മീയ നേതാവായിരിക്കും, രാഷ്ട്രീയ അധികാരം വിവിധ പാർട്ടികൾ പങ്കിടുമെന്ന് കരുതിയിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് മതപണ്ഡിതരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഘടന രൂപപ്പെട്ടു. ഈ സംവിധാനത്തിന്റെ കേന്ദ്ര ആശയം “വിലായത്ത്-ഇ-ഫഖീഹ്” എന്ന സിദ്ധാന്തമാണ്. “നിയമജ്ഞരുടെ രക്ഷാകർതൃത്വം” എന്നർത്ഥം വരുന്ന ഈ ആശയം അനുസരിച്ച്, ഒരു പ്രമുഖ ഇസ്ലാമിക നിയമജ്ഞൻ രാജ്യത്തിന്റെ പരമാധികാരം വഹിക്കണം എന്നാണ് ഖൊമേനി വാദിച്ചത്.
1979-ൽ അംഗീകരിച്ച ഇറാന്റെ ഭരണഘടനയിലൂടെയാണ് പരമോന്നത നേതാവിന്റെ പദവി ഔദ്യോഗികമായി സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത്. ഈ സ്ഥാനത്തിന് സൈന്യത്തിന്റെ മേൽ കമാൻഡ്, യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിക്കാനുള്ള അധികാരം, നീതിന്യായ സംവിധാനത്തിലും പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങളിലുമുള്ള നിയമനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം എന്നിവ ഉൾപ്പെടെയുള്ള വലിയ അധികാരങ്ങൾ നൽകി. ഇതോടെ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സർക്കാരിന് മുകളിലായി പരമോന്നത നേതാവിന്റെ അധികാരം നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥ രൂപപ്പെട്ടു.
ഈ സംവിധാനത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ നിരവധി സ്ഥാപനങ്ങളും രൂപീകരിച്ചു. 1979-ൽ സ്ഥാപിച്ച ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സ് (IRGC) വിപ്ലവത്തിന്റെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാൻ രൂപീകരിക്കപ്പെട്ട ശക്തമായ സേനയാണ്. കൂടാതെ, ഗാർഡിയൻ കൗൺസിൽ പോലുള്ള സ്ഥാപനങ്ങൾ പാർലമെന്റ് പാസാക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ പരിശോധിക്കുകയും രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാനാർത്ഥികളെ വിലയിരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതെല്ലാം ചേർന്നാണ് ഇറാനിലെ മതാധിഷ്ഠിത ഭരണഘടന ശക്തമായി നിലനിൽക്കുന്നത്.
1989-ൽ ആയത്തുള്ള ഖൊമേനി മരിച്ചതിന് ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയായി ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനി അധികാരത്തിലെത്തി. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലധികം നീണ്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്ത് ഇറാൻ നിരവധി ആഭ്യന്തരവും അന്തർദേശീയവുമായ വെല്ലുവിളികളെ നേരിട്ടു. പ്രതിരോധ ശേഷി ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലും റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡിന്റെ സ്വാധീനം വർധിപ്പിക്കുന്നതിലും അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു. അതേസമയം അമേരിക്കയോടും ഇസ്രായേലിനോടും കടുത്ത എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിക്കുകയും റഷ്യയും ചൈനയും പോലുള്ള രാജ്യങ്ങളുമായി ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
സമീപകാല സംഘർഷങ്ങളിലുണ്ടായ ആക്രമണത്തിൽ ആയത്തുള്ള അലി ഖമേനി കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ ഇറാന്റെ രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനം വലിയൊരു പരീക്ഷണ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ 88 പുരോഹിതന്മാരടങ്ങുന്ന വിദഗ്ദ്ധരുടെ അസംബ്ലി അടിയന്തര യോഗം ചേർന്നു. ഒടുവിൽ ഖമേനിയുടെ മകനായ മൊജ്തബ ഖമേനിയെ പുതിയ പരമോന്നത നേതാവായി തിരഞ്ഞെടുത്തു. ഭരണഘടനയുടെ തുടർച്ചയും രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിരതയും ഉറപ്പാക്കാനുള്ള നീക്കമായാണ് ഈ തീരുമാനത്തെ വിലയിരുത്തുന്നത്.
ഇങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ 1979-ലെ വിപ്ലവം വെറും ഒരു രാജാവിനെ പുറത്താക്കിയ സംഭവം മാത്രമല്ലായിരുന്നു. അത് ഇറാനിലെ അധികാരത്തിന്റെ സ്വഭാവം തന്നെ പുനർനിർവചിച്ചു. മതസിദ്ധാന്തവും രാഷ്ട്രീയ അധികാരവും ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന ഒരു ഭരണസംവിധാനമാണ് അതിലൂടെ രൂപം കൊണ്ടത്. അതിനാൽ ഈ ഘടനയെ മാറ്റിമറിക്കുക എളുപ്പമല്ലെന്നും, അതിന് വലിയ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക മാറ്റങ്ങൾ ആവശ്യമായേക്കാമെന്നും വിദഗ്ധർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
The post കിരീടം വീണു, പകരം വന്നത് ‘ദൈവത്തിന്റെ പ്രതിപുരുഷനോ’? ഇറാന്റെ വിധി മാറ്റിയെഴുതിയ ആ ദിവസങ്ങൾ… appeared first on Express Kerala.
