ആധുനിക സ്വീഡന്റെ മണ്ണിൽ ഇന്നും ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള കഥകൾ ഉറങ്ങിക്കിടപ്പുണ്ട്. നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി മണ്ണുമാറ്റുമ്പോഴോ കർഷകർ നിലം ഉഴുതുമറിക്കുമ്പോഴോ ആകസ്മികമായി ഇന്നും അവിടെ നിഗൂഢമായ ലിപികൾ കൊത്തിയ കല്ലുകൾ ഉയർന്നുവരാറുണ്ട്. വൈക്കിംഗ് യുഗത്തിലെ മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ പ്രണയവും വിരഹവും അഭിമാനവും വരുംതലമുറയ്ക്കുള്ള മുന്നറിയിപ്പുകളും അടയാളപ്പെടുത്തിവെച്ച മാധ്യമമായിരുന്നു ഈ റൂൺ കല്ലുകൾ. പാതയോരങ്ങളിലും പള്ളിമുറ്റങ്ങളിലും നിശബ്ദ സാക്ഷികളായി നിലകൊള്ളുന്ന ഈ ശിലകൾ, കേവലം ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളല്ല മറിച്ച് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് അപ്പുറത്തുനിന്ന് വൈക്കിംഗുകൾ നമ്മോട് നടത്തുന്ന ഹൃദയസ്പർശിയായ ഒരു സംഭാഷണമാണ്. വിസ്മൃതിയിലാണ്ടുപോയ ഒരു സംസ്കാരത്തിന്റെ സ്പന്ദനങ്ങൾ ഇന്നും ഈ കല്ലുകളിലൂടെ പുനർജനിക്കുകയാണ്.
വൈക്കിംഗുകളെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ സങ്കല്പങ്ങൾ പലപ്പോഴും രക്തരൂക്ഷിതമായ യുദ്ധങ്ങളിലും കടൽക്കൊള്ളകളിലും ഒതുങ്ങിനിൽക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ സ്വീഡനിലെ റൂൺ ശിലകൾ ഈ ക്രൂരമായ പോരാളി പരിവേഷത്തിന് അപ്പുറമുള്ള, അതീവ വൈകാരികതയുള്ള ഒരു ജനതയെ നമുക്ക് കാട്ടിത്തരുന്നു. ആധുനിക മനുഷ്യനെപ്പോലെ തന്നെ പ്രണയിക്കുകയും സങ്കടപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന വൈക്കിംഗ് മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയമിടിപ്പുകൾ ഈ കല്ലുകളിൽ വായിക്കാം.
വൈക്കിംഗുകൾ കേവലം മഴുവും പരിചയുമായി ലോകം കീഴടക്കാൻ ഇറങ്ങിത്തിരിച്ച പരുക്കൻ പോരാളികൾ മാത്രമായിരുന്നില്ലെന്ന് ഈ റൂൺ ശിലകൾ ലോകത്തോട് വിളിച്ചുപറയുന്നു. ഗോഥെൻബർഗിന് സമീപം കണ്ടെത്തിയ വിഖ്യാതമായ ഒരു ശിലാലിഖിതം ഇതിന് നിത്യസാക്ഷ്യമാണ്. ആധുനിക കവികളെപ്പോലും അതിശയിപ്പിക്കുന്ന ലളിതവും എന്നാൽ തീവ്രവുമായ പ്രണയമാണ് അതിൽ കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നത്: “നീ എന്നെ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ? ഞാൻ നിന്നെ ഓർക്കുന്നു. നീ എന്നെ സ്നേഹിക്കുന്നുണ്ടോ? ഞാൻ നിന്നെ സ്നേഹിക്കുന്നു.” ആയിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഒരു വൈക്കിംഗ് യുവാവ് തന്റെ പ്രിയതമയ്ക്കായി കുറിച്ച ഈ വരികൾ ഇന്നും പ്രണയിനികളുടെ ഉള്ളുലയ്ക്കാൻ പോന്നതാണ്.
കേവലം പ്രണയം മാത്രമല്ല, കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ ദൃഢതയും ഈ ശിലകളിൽ തെളിയുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരു ശിലയിൽ ഒരു ഭർത്താവ് തന്റെ അന്തരിച്ച ഭാര്യയെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് “സദ്ഗുണസമ്പന്നയായ വീട്ടമ്മ” എന്നാണ്; കുടുംബത്തിനായി അവൾ നൽകിയ സ്നേഹത്തിനും സേവനത്തിനുമുള്ള ആദരവായിരുന്നു ആ കല്ല്. യുദ്ധം നൽകിയ മുറിവുകളും ഈ ശിലകളിൽ വിട്ടുപോയിട്ടില്ല. കടൽ കടന്നുള്ള പോരാട്ടങ്ങളിൽ വീരമൃത്യു വരിച്ച മകന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കായി, കണ്ണുനീരോടെ ഒരു പിതാവ് പണിത സ്മാരക ശിലകൾ സ്വീഡന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും കാണാം. തങ്ങളുടെ വംശാവലി നിലനിർത്താനും പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ ഓർമ്മകൾക്ക് മരണമില്ലാതാക്കാനും അവർ തിരഞ്ഞെടുത്തത് ഏറ്റവും കടുപ്പമേറിയ കരിങ്കല്ലുകളെയായിരുന്നു. ഇങ്ങനെ നോക്കിയാൽ, റൂൺ കല്ലുകൾ കേവലം ചരിത്രരേഖകളല്ല, മറിച്ച് വൈക്കിംഗ് മനുഷ്യരുടെ സ്നേഹത്തിന്റെയും നഷ്ടബോധത്തിന്റെയും ആത്മാംശങ്ങൾ തുടിക്കുന്ന സ്മാരകങ്ങളാണ്.
Also Read: ചോക്ലേറ്റ് പ്രേമിയാണോ? എങ്കിൽ നീലഗിരി മുതൽ സ്വിസ് മലനിരകൾ വരെയുള്ള ഈ മധുരനഗരങ്ങൾ അറിയാതെ പോകരുത്!
ഒരു റൂൺ കല്ല് നിർമ്മിക്കുക എന്നത് ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ഒരു വലിയ കെട്ടിടം പണിയുന്നതുപോലെ ശ്രമകരവും ചെലവേറിയതുമായ പ്രക്രിയയായിരുന്നു. ഗുണമേന്മയുള്ള കല്ലുകൾ ദൂരദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് കണ്ടെത്തുക, അവ രൂപപ്പെടുത്തിയെടുക്കുക, അതിലുപരി ‘റൂൺ മാസ്റ്റർ’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന അതീവ നൈപുണ്യമുള്ള കലാകാരന്മാരെ വാടകയ്ക്കെടുക്കുക എന്നത് സമ്പന്നർക്ക് മാത്രം സാധ്യമാകുന്ന ഒന്നായിരുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ, ഓരോ ശിലയും ആ കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഭദ്രതയുടെയും കുലീനതയുടെയും പരസ്യപ്രഖ്യാപനമായി മാറി.
ഇക്കാര്യത്തിൽ ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയനായ വ്യക്തിയാണ് ജാർലബാങ്കെ എന്ന വൈക്കിംഗ് പ്രഭു. മരണശേഷം മറ്റാരെങ്കിലും സ്മാരകം പണിയുന്നതിനായി കാത്തുനിൽക്കാതെ, താൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ സ്വയം പുകഴ്ത്തിക്കൊണ്ട് നിരവധി ശിലകളാണ് അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചത്. ഇന്നത്തെ കാലത്തെ സെൽഫ്-പ്രൊമോഷനുകളെ വെല്ലുന്ന രീതിയിലായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിലാഖണ്ഡങ്ങൾ.
“ജാർലബാങ്കെ ഈ കല്ലുകൾ കൊത്തിച്ചത് തനിക്ക് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ സ്മരണയുണ്ടാകാനാണ്. ഈ പ്രദേശം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്. നൂറുകണക്കിന് ആളുകളുടെ അധിപൻ താനാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഇതിലൂടെ ലോകത്തെ അറിയിക്കുന്നു.” ഇതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ കല്ലുകളിലെ സന്ദേശങ്ങളുടെ ചുരുക്കം. തന്റെ അധികാരപരിധി അടയാളപ്പെടുത്താനും വരുംതലമുറകൾക്ക് മുന്നിൽ സ്വന്തം പ്രതിച്ഛായ വർദ്ധിപ്പിക്കാനും ജാർലബാങ്കെ റൂൺ കല്ലുകളെ ഒരു രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കി മാറ്റി. പിൽക്കാലത്ത് ‘ജാർലബാങ്കെ ശിലകൾ’ എന്നറിയപ്പെട്ട ഇവ, വൈക്കിംഗ് കാലഘട്ടത്തിലെ വ്യക്തിപ്രഭാവത്തിന്റെയും അധികാര മോഹത്തിന്റെയും നിത്യസാക്ഷികളായി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു.
റൂൺ കല്ലുകളുടെ ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വിസ്മയമാണ് സ്വീഡനിലെ ഓസ്റ്റർഗോട്ട്ലാൻഡിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ‘റോക്ക് റൂൺ സ്റ്റോൺ’. അഞ്ചു വശങ്ങളിലായി ഏകദേശം 700-ലധികം റൂൺ അക്ഷരങ്ങൾ കൊത്തിവെച്ച ഈ ശില, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ റൂൺ ലിഖിതമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഈ കല്ല് ദശകങ്ങളോളം ചരിത്രകാരന്മാർക്കിടയിൽ ഒരു സമസ്യയായിരുന്നു. പുരാതന രാജാക്കന്മാരുടെ യുദ്ധവിജയങ്ങളെക്കുറിച്ചും വീരഗാഥകളെക്കുറിച്ചുമാണ് ഇതിൽ പരാമർശിക്കുന്നതെന്നായിരുന്നു ആദ്യകാല നിഗമനങ്ങൾ. എന്നാൽ ആധുനിക പഠനങ്ങൾ ഈ കല്ലിന് പിന്നിലെ ഭീതിദവും നിഗൂഢവുമായ മറ്റൊരു വശം പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നു.
മരിച്ച മകന് വേണ്ടി ഒരു പിതാവ് പണിതതാണ് ഈ സ്മാരകമെങ്കിലും, ഇതിലെ വരികൾ വലിയൊരു അതിജീവനത്തിന്റെ കഥയാണ് പറയുന്നത്. അക്കാലത്തുണ്ടായ അതിഭീകരമായ ശൈത്യത്തെയും സൂര്യപ്രകാശം കുറഞ്ഞ പകലുകളെയും കുറിച്ചുള്ള വിലാപങ്ങൾ ഇതിലുണ്ട്. “സൂര്യൻ മരിച്ചുപോകുമോ?” എന്ന വൈക്കിംഗ് ജനതയുടെ ആധിയും, നക്ഷത്രങ്ങളെയും പ്രപഞ്ചത്തെയും കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ നിരീക്ഷണങ്ങളും ഇതിൽ കോറിയിട്ടിരിക്കുന്നു. വെറുമൊരു ചരിത്രരേഖ എന്നതിലുപരി, വരാനിരിക്കുന്ന കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനങ്ങളെയും പ്രകൃതിക്ഷോഭങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള ഒരു പുരാതന മുന്നറിയിപ്പായി ഈ ശില ഇന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. പ്രപഞ്ച രഹസ്യങ്ങളും ഐതിഹ്യങ്ങളും ഇഴചേർന്ന ഈ ശിലാഖണ്ഡം, വൈക്കിംഗുകൾ പ്രകൃതിയെ എത്രമാത്രം ഭീതിയോടും ബഹുമാനത്തോടും കൂടിയാണ് നോക്കിക്കണ്ടിരുന്നത് എന്നതിന്റെ തെളിവാണ്.
സ്വീഡനിലെ ഓസ്റ്റർഗോട്ട്ലാൻഡിൽ ഗാംഭീര്യത്തോടെ നിൽക്കുന്ന ‘റോക്ക് റൂൺ സ്റ്റോൺ’ കേവലമൊരു ശിലയല്ല, മറിച്ച് പ്രകൃതിയുടെ ക്രോധത്തിന് മുന്നിൽ വിറങ്ങലിച്ചുപോയ ഒരു ജനതയുടെ ആത്മനൊമ്പരമാണ്. അഞ്ച് വശങ്ങളിലായി 700-ലധികം റൂൺ അക്ഷരങ്ങൾ കൊത്തിവെച്ച ഈ വിസ്മയം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ റൂൺ ലിഖിതമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ദശകങ്ങളോളം ചരിത്രകാരന്മാർ കരുതിയിരുന്നത് ഇതിൽ പുരാതന ഗോഥിക് രാജാവായ തിയോഡറിക്കിന്റെ വീരഗാഥകളാണെന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ആധുനിക ലിംഗ്വിസ്റ്റിക്സ് വിദഗ്ധരും കാലാവസ്ഥാ ശാസ്ത്രജ്ഞരും നടത്തിയ പുതിയ പഠനങ്ങൾ ഈ കല്ലിനെക്കുറിച്ചുള്ള കാഴ്ചപ്പാട് തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു.
ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, അതായത് എ.ഡി 800-കളിൽ സ്കാൻഡിനേവിയയിൽ ഉണ്ടായ അതിഭീകരമായ ശൈത്യത്തെയും സൗരപ്രതിഭാസങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള നിഗൂഢമായ സൂചനകളാണ് ഈ കല്ലിലുള്ളതെന്ന് ഇപ്പോൾ ഗവേഷകർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അക്കാലത്ത് ആകാശം ചുവന്നുതുടുത്തതും, സൂര്യപ്രകാശം മങ്ങി ഉഷ്ണകാലത്തും മഞ്ഞ് വീണതും വൈക്കിംഗുകളെ വല്ലാതെ ഭയപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. സൂര്യൻ അസ്തമിക്കാത്ത ‘ഫംബുൾവിന്റർ’ അഥവാ ലോകാവസാനത്തിന് മുന്നോടിയായുള്ള മഹാശൈത്യം വന്നെത്തിയോ എന്ന ഭീതിയിലായിരുന്നു അവർ.
മരിച്ച മകന് വേണ്ടി ഒരു പിതാവ് പണിത ഈ ശിലയിൽ, പ്രകൃതിയിലെ ഈ മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ചും നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഗതിയെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം ആകുലപ്പെടുന്നുണ്ട്. നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും സൂര്യനും സംഭവിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങൾ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അന്ത്യമാണോ എന്ന് അവർ ശങ്കിച്ചിരുന്നു. വരുംതലമുറയ്ക്കുള്ള ഒരു മുന്നറിയിപ്പെന്നോണം, അതിജീവനത്തിന്റെ അടയാളമായിട്ടാണ് ഈ കല്ല് ഇന്ന് വായിക്കപ്പെടുന്നത്. പുരാതന വൈക്കിംഗുകൾ യുദ്ധം മാത്രമല്ല, പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രഹസ്യങ്ങളെയും കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തെയും എത്രത്തോളം ഗൗരവത്തോടെ നിരീക്ഷിച്ചിരുന്നു എന്നതിന്റെ പച്ചയായ സാക്ഷ്യപത്രമാണ് റോക്ക് റൂൺ സ്റ്റോൺ.
വൈക്കിംഗ് കാലഘട്ടത്തിന്റെ ചരിത്രശേഷിപ്പുകൾ കേവലം മ്യൂസിയങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല, സ്വീഡനിലെ സാധാരണക്കാരുടെ കൃഷിയിടങ്ങളിലും തൊടികളിലും ഇന്നും സജീവമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമായി ഏകദേശം 7,000-ത്തോളം റൂൺ ലിഖിതങ്ങൾ ഇതുവരെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽ ഭൂരിഭാഗവും സ്വീഡനിലാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വൈക്കിംഗുകൾ തങ്ങളുടെ സന്ദേശങ്ങൾ കൈമാറാൻ കല്ലുകൾ മാത്രമല്ല ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്; അവർ മരത്തിലും മൃഗങ്ങളുടെ എല്ലുകളിലും തുണിയിലുമെല്ലാം ഈ പുരാതന അക്ഷരങ്ങൾ കോറിയിട്ടു. എന്നാൽ കാലത്തിന്റെ കുത്തൊഴുക്കിലും പ്രകൃതിക്ഷോഭങ്ങളിലും മരവും തുണിയും ദ്രവിച്ചുപോയപ്പോൾ, കരിങ്കല്ലിൽ കൊത്തിയ സന്ദേശങ്ങൾ മാത്രം ആയിരം വർഷത്തെ അതിജീവിച്ച് ഇന്നും തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്നു.
ഇന്നും സ്വീഡനിലെ പല ഗ്രാമങ്ങളിലും പുതിയ നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുമ്പോഴോ, കർഷകർ നിലം ഉഴുതുമറിക്കുമ്പോഴോ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഇത്തരം ശിലകൾ മണ്ണിൽ നിന്നും പ്രത്യക്ഷപ്പെടാറുണ്ട്. പലപ്പോഴും വീടുകളുടെ തറക്കല്ലുകളായും പള്ളികളുടെ ഭിത്തികളായും ഈ പുരാതന സ്മാരകങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ട നിലയിൽ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. “മണ്ണിൽ മറഞ്ഞുപോയ വൈക്കിംഗ് ശബ്ദങ്ങൾ” എന്നാണ് പുരാവസ്തു ഗവേഷകർ ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. ഓരോ പുതിയ കണ്ടെത്തലും ആ പുരാതന ജനതയുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും അവർ ലോകത്തെ എങ്ങനെ കണ്ടിരുന്നു എന്നതിനെക്കുറിച്ചും പുതിയ അറിവുകൾ നമുക്ക് നൽകിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. കാലത്തിന് മായ്ക്കാനാവാത്ത വൈക്കിംഗ് വംശാവലിയുടെ ഈ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലെ ‘ഹാർഡ് ഡിസ്കുകൾ’ തന്നെയാണ് ഈ ശിലകൾ.
ആയിരം വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് സ്വീഡനിലെ ഒരു വൈക്കിംഗ് കലാകാരൻ തന്റെ ഉളികൊണ്ട് കല്ലിൽ കൊത്തിവെച്ച ആ അക്ഷരങ്ങൾ ഇന്ന് വെറുമൊരു ചരിത്രരേഖ മാത്രമല്ല. അവ കാലത്തെ അതിജീവിച്ച സംഭാഷണങ്ങളാണ്. മരവും എല്ലും ദ്രവിച്ചുപോയിട്ടും, പ്രകൃതിയോട് മല്ലിട്ട് ആ ശിലകൾ ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നത് നമ്മോട് ചില കാര്യങ്ങൾ വിളിച്ചുപറയാനാണ്. നമ്മുടെ സ്നേഹവും, വേദനയും, നേട്ടങ്ങളും വരുംതലമുറയ്ക്കായി കരുതിവെക്കണമെന്ന ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ കൂടിയാണ്.
ഇന്ന് ആധുനിക പോപ്പ് കൾച്ചറിലും ഡിജിറ്റൽ ലോകത്തും ഈ പുരാതന റൂൺ അക്ഷരങ്ങൾ പുനർജനിക്കുകയാണ്. ‘ഗോഡ് ഓഫ് വാർ’ പോലുള്ള വിശ്വപ്രസിദ്ധമായ വീഡിയോ ഗെയിമുകളിലും, ഫാന്റസി നോവലുകളിലും, സിനിമകളിലും ഈ അക്ഷരരൂപങ്ങൾ നിഗൂഢതയുടെയും ശക്തിയുടെയും പ്രതീകമായി ഇന്നും ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ബ്ലൂടൂത്ത് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ലോഗോ പോലും വൈക്കിംഗ് രാജാവായ ഹരാൾഡ് ബ്ലൂടൂത്തിന്റെ പേരിന്റെ റൂൺ അക്ഷരങ്ങൾ ചേർത്തുവെച്ചതാണ് എന്നത് പലരെയും അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയേക്കാം.
സ്വീഡനിലെ പാടവരമ്പുകളിൽ അനാഥമായി കിടക്കുന്ന ആ കല്ലുകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ അനാഥമല്ല അവ ഓരോന്നും വരുംതലമുറയ്ക്കായി വൈക്കിംഗുകൾ അയച്ച ‘ടൈം ക്യാപ്സ്യൂളുകൾ’ ആണ്. സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എത്ര മാറിയാലും, സ്വന്തം പേരും കഥയും അടയാളപ്പെടുത്തി വെക്കാനുള്ള മനുഷ്യന്റെ ആഗ്രഹം ആ ശിലകളെപ്പോലെ തന്നെ മാറ്റമില്ലാതെ തുടരുന്നു.
NB: ഈ വാർത്തയിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ചിത്രം പ്രതീകാത്മകമാണ്. (Generated by AI)
The post വിസ്മൃതിയിലാണ്ട സംസ്കാരത്തിന്റെ നിശബ്ദ സംഭാഷണങ്ങൾ; പ്രണയലേഖനങ്ങളും പ്രകൃതിക്ഷോഭത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പുകളും അടയാളപ്പെടുത്തിയ സ്വീഡനിലെ നിഗൂഢ ശിലാലോകം appeared first on Express Kerala.