കടലിൽ ഒരു കപ്പൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുമ്പോൾ, അതിന്റെ പിന്നിൽ സാധാരണയായി എന്തെങ്കിലും തെളിവുകൾ അവശേഷിക്കും. തിരമാലകളിൽ ഒഴുകുന്ന അവശിഷ്ടങ്ങൾ, കടലിൽ പടരുന്ന എണ്ണപ്പാടുകൾ, തകർന്ന ഉപകരണങ്ങൾ, അവസാനമായി ലഭിച്ച സന്ദേശം, അല്ലെങ്കിൽ രക്ഷാപ്രവർത്തകർക്ക് കണ്ടെത്താനാകുന്ന മറ്റേതെങ്കിലും സൂചന. എന്നാൽ ഒരു കൂറ്റൻ ചരക്കുകപ്പലും അതിലുണ്ടായിരുന്ന അമ്പതിലേറെ മനുഷ്യരും ഒരൊറ്റ നിമിഷം കൊണ്ട് കടലിന്റെ അനന്തമായ ആഴങ്ങളിലേക്ക് മറഞ്ഞുപോകുകയും, പതിറ്റാണ്ടുകൾ നീണ്ട അന്വേഷണങ്ങൾക്കൊടുവിലും ആ തിരോധാനത്തിന് വ്യക്തമായ ഉത്തരം കണ്ടെത്താനാകാതിരിക്കുകയും ചെയ്താൽ അത് വെറുമൊരു കപ്പൽദുരന്തമല്ല, മറിച്ച് ചരിത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സമുദ്രരഹസ്യങ്ങളിലൊന്നായി മാറും.
അത്തരമൊരു ദുരൂഹതയാണ് എം.വി. കൈരളിയുടെ തിരോധാനം. ഒരു ദിവസം കേരളത്തിന്റെ തീരത്ത് നിന്ന് ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്തേക്ക് യാത്ര തിരിച്ച കപ്പൽ പിന്നീട് എവിടെയും എത്തിയില്ല. അതിന്റെ അവസാന യാത്ര എവിടെ അവസാനിച്ചു എന്നതിന് വ്യക്തമായ ഉത്തരമില്ല. കപ്പലിന് എന്ത് സംഭവിച്ചു, അതിലെ മനുഷ്യർക്ക് എന്ത് സംഭവിച്ചു, കടലിന്റെ ഏത് ആഴത്തിലാണ് കൈരളി മറഞ്ഞത്, ഇന്നും ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ ചരിത്രം നിശബ്ദമാണ്. അപകടമോ? സാങ്കേതിക തകരാറോ? കടലിന്റെ അപ്രതീക്ഷിത പ്രഹരമോ? അതോ ഇന്നും വെളിച്ചം കാണാത്ത മറ്റേതെങ്കിലും രഹസ്യമോ? പതിറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ടിട്ടും, കേരളത്തിന്റെ കടൽചരിത്രത്തിലെ ഈ വലിയ ദുരൂഹതയ്ക്ക് കടൽ ഇതുവരെ ഒരു മറുപടിയും നൽകിയിട്ടില്ല.
1979 ജൂൺ 30. കേരള ഷിപ്പിംഗ് കോർപ്പറേഷന്റെ ഉടമസ്ഥതയിലുണ്ടായിരുന്ന എം.വി. കൈരളി ഗോവയിലെ മാർഗോവയിൽ നിന്ന് ഒരു നിർണായക യാത്ര ആരംഭിച്ചു. കപ്പലിന്റെ ലക്ഷ്യം കിഴക്കൻ ജർമനിയിലെ റോസ്റ്റോക്ക് തുറമുഖമായിരുന്നു. വഴിയിൽ ആഫ്രിക്കയിലെ ജിബൂട്ടി തുറമുഖത്ത് എത്തി ഇന്ധനം നിറയ്ക്കാനായിരുന്നു പദ്ധതി. ഏകദേശം 20,583 ടൺ ഇരുമ്പയിരാണ് കപ്പലിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്. ക്യാപ്റ്റൻ മരിയദാസ് ജോസഫിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച കപ്പലിൽ 51 പേരുണ്ടായിരുന്നുവെന്നാണ് അന്വേഷണ കമ്മിഷൻ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നത്. അതിൽ 23 പേർ മലയാളികളായിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് പല റിപ്പോർട്ടുകളിലും 49 പേരാണ് കപ്പലിനൊപ്പം കാണാതായതെന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. സംഖ്യയിലെ ഈ വ്യത്യാസം പോലും കൈരളിയുടെ തിരോധാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകളിലെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിന്റെ ഒരു ഉദാഹരണമായി തുടരുന്നു.
യാത്രയുടെ ആദ്യ ദിവസങ്ങളിൽ കപ്പലിൽ നിന്ന് സന്ദേശങ്ങൾ ലഭിച്ചിരുന്നു. അതായത് കൈരളി കടലിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നതിന് വ്യക്തമായ സൂചനകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് ആശയവിനിമയം പെട്ടെന്ന് നിലച്ചു. ജൂലൈ 8-ന് ജിബൂട്ടിയിൽ എത്തേണ്ടിയിരുന്ന കപ്പൽ അവിടെ എത്തിയില്ല എന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ. ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും കൈരളിയെക്കുറിച്ച് വിവരമൊന്നും ലഭിക്കാതെ വന്നതോടെയാണ് ആശങ്ക ശക്തമായത്. ഒടുവിൽ ജൂലൈ 11-ന് ജിബൂട്ടിയിലെ ഷിപ്പിംഗ് ഏജന്റാണ് കപ്പൽ തുറമുഖത്ത് എത്തിയിട്ടില്ലെന്ന വിവരം കേരള ഷിപ്പിംഗ് കോർപ്പറേഷനെ അറിയിച്ചത്. അതിനുശേഷമാണ് കപ്പലിനെ കണ്ടെത്താനുള്ള തിരച്ചിൽ ആരംഭിച്ചത്. നാവികസേനയുടെ വിമാനങ്ങൾ കടലിന് മുകളിലൂടെ ദിവസങ്ങളോളം തിരച്ചിൽ നടത്തിയെങ്കിലും കൈരളിയുടെ ഒരു അടയാളവും കണ്ടെത്താനായില്ല.
ഇവിടെയാണ് കൈരളിയുടെ കഥ സാധാരണ കപ്പൽദുരന്തങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാകുന്നത്. ഒരു വലിയ ചരക്കുകപ്പൽ കടലിൽ മുങ്ങിയെങ്കിൽ അതിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഭാഗമെങ്കിലും കണ്ടെത്താൻ കഴിയേണ്ടതായിരുന്നു എന്നതാണ് സ്വാഭാവികമായ ധാരണ. എന്നാൽ കൈരളിയുടെ കാര്യത്തിൽ അത്തരം നിർണായക തെളിവൊന്നും ലഭിച്ചില്ല. കപ്പലിന്റെ ചരക്കിന്റെ അവശിഷ്ടമോ എണ്ണയോ കടലിൽ പൊങ്ങിക്കിടക്കുന്നതായി കണ്ടെത്തിയില്ലെന്നും കേരള കൗമുദിയുടെ റിപ്പോർട്ട് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. കപ്പലിന്റെ വലിപ്പം കണക്കിലെടുത്താൽ, അത് പൂർണമായും മുങ്ങിപ്പോയിട്ടും യാതൊരു അവശിഷ്ടവും കണ്ടെത്താനാകാത്തത് അന്വേഷണത്തെ കൂടുതൽ സങ്കീർണമാക്കി.
കൈരളിക്ക് എന്താണ് സംഭവിച്ചതെന്ന ചോദ്യത്തിന് വർഷങ്ങളായി പല സാധ്യതകളും ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. അതിൽ ഒന്നാണ് കടലിലെ മോശം കാലാവസ്ഥയോ ശക്തമായ തിരമാലകളോ മൂലമുണ്ടായ അപകടം. എന്നാൽ കപ്പൽ കാണാതായ സമയത്ത് കാലാവസ്ഥ ശാന്തമായിരുന്നുവെന്ന വാദവും അന്വേഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട റിപ്പോർട്ടുകളിൽ ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ മോശം കാലാവസ്ഥ മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് കപ്പലിന്റെ തിരോധാനം വിശദീകരിക്കുക എളുപ്പമല്ല. അതേസമയം, കടലിന്റെ ഉപരിതലത്തിലെ കാലാവസ്ഥ ശാന്തമായിരുന്നാലും കടലിനടിയിലെ സാഹചര്യങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാമെന്ന വാദവും പൂർണമായി തള്ളിക്കളയാനാവില്ല. എന്നാൽ ഇതിന് പിന്തുണ നൽകുന്ന നിർണായക തെളിവുകൾ ഇന്നും ലഭ്യമല്ല.
കപ്പലിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഇരുമ്പയിരിന്റെ സ്വഭാവവും അന്വേഷണത്തിൽ പ്രധാന വിഷയമായി. സാധാരണയായി വലിയ അളവിൽ ഇരുമ്പയിര് പോലുള്ള ബൾക് കാർഗോ കയറ്റുമ്പോൾ അതിന്റെ സുരക്ഷിതമായ ക്രമീകരണവും സ്ഥിരതയും നിർണായകമാണ്. ചരക്ക് ഒരു വശത്തേക്ക് നീങ്ങിയാൽ കപ്പലിന്റെ ബാലൻസ് നഷ്ടപ്പെടാനും അതുവഴി അപകടമുണ്ടാകാനും സാധ്യതയുണ്ട്. എന്നാൽ കൈരളിയിലെ ചരക്ക് സുരക്ഷാ മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിച്ചാണ് ക്രമീകരിച്ചതെങ്കിൽ അത് ഒരുവശത്തേക്ക് മാറി കപ്പൽ മറിഞ്ഞിരിക്കാനുള്ള സാധ്യത കുറവായിരുന്നുവെന്ന വിദഗ്ധാഭിപ്രായവും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇതോടെ ‘ചരക്ക് മാറി കപ്പൽ മുങ്ങിയതാകാം’ എന്ന സാധ്യതയ്ക്കും പൂർണമായ ഉത്തരമൊന്നും ലഭിച്ചില്ല.
എങ്കിലും ഇതിനു വിരുദ്ധമായ മറ്റൊരു വാദവും വർഷങ്ങളായി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. കപ്പലിൽ അനുവദനീയമായതിലധികം ഇരുമ്പയിര് കയറ്റിയിരുന്നുവെന്നും, ചരക്കിന്റെ സുരക്ഷിതമായ ബാലൻസിംഗ് സംബന്ധിച്ച് വീഴ്ചകൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും ചില മുൻ ജീവനക്കാരും ഷിപ്പിംഗ് മേഖലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരും ആരോപിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു. ഏകദേശം 19,000 ടൺ ശേഷിയുള്ള കപ്പലിൽ 20,000 ടണ്ണിലധികം ഇരുമ്പയിര് ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന ആരോപണവും ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ ആരോപണങ്ങളെല്ലാം ഒരേ നിലയിൽ സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ട വസ്തുതകളായി കാണാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ കൈരളിയുടെ ദുരന്തത്തിന് ഇതാണ് കാരണം എന്ന് അന്തിമമായി പറയുന്നതും ശരിയല്ല.
കപ്പലിന്റെ റഡാറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആരോപണവും പിന്നീട് ചർച്ചയായി. റഡാർ അറ്റകുറ്റപ്പണിയിലായിരുന്നുവെന്നും, അത് ശരിയാക്കാതെ യാത്ര തുടരാൻ സമ്മർദമുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും ചില റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു. ക്യാപ്റ്റൻ യാത്രയെക്കുറിച്ച് ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്നുവെന്ന വാദങ്ങളും പുറത്തുവന്നിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവയും വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം ഉയർന്നുവന്ന ആരോപണങ്ങളാണ്, അതിനാൽ ലഭ്യമായ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഇവയെ ഉറപ്പായ കാരണങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കാനാവില്ല. എന്നിരുന്നാലും, ഒരു വലിയ കപ്പൽ അത്യാവശ്യ നാവിഗേഷൻ സംവിധാനങ്ങളിൽ തകരാറുകളുമായി കടലിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടോ എന്ന ചോദ്യം ഇന്നും അന്വേഷണത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ഇതിലും ഞെട്ടിക്കുന്ന മറ്റൊരു സാധ്യതയാണ് കടൽക്കൊള്ളക്കാരുടെ ആക്രമണം. കപ്പൽ കാണാതായ കാലഘട്ടത്തിലും ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രം, ആഫ്രിക്കൻ തീരപ്രദേശം എന്നിവിടങ്ങളിലെ കടൽസുരക്ഷ സംബന്ധിച്ച ആശങ്കകൾ നിലനിന്നിരുന്നു. കൈരളിയെ കടൽക്കൊള്ളക്കാർ ആക്രമിച്ച് ജീവനക്കാരെ തടവിലാക്കുകയോ മറ്റേതെങ്കിലും സ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയോ ചെയ്തിരിക്കാമെന്ന സിദ്ധാന്തവും ചില ഘട്ടങ്ങളിൽ ഉയർന്നു. കപ്പലിന്റെ രൂപം മാറ്റി മറ്റൊരു പേരിൽ ഉപയോഗിക്കുകയോ പൊളിച്ച് വിൽക്കുകയോ ചെയ്തിരിക്കാമെന്ന സങ്കൽപ്പവും മുന്നോട്ടുവന്നു. പക്ഷേ ഇതിന് പിന്തുണ നൽകുന്ന കൃത്യമായ തെളിവുകളൊന്നും ഇതുവരെ പുറത്തുവന്നിട്ടില്ല.
കൈരളിയുടെ തിരോധാനത്തെ കൂടുതൽ ദുരൂഹമാക്കുന്ന മറ്റൊരു വിഷയം തിരച്ചിൽ നടപടികളിലെ കാലതാമസമാണ്. കപ്പൽ ദിവസേന ഉച്ചയോടെ ആസ്ഥാനവുമായി ആശയവിനിമയം നടത്തിയിരുന്നുവെന്നും, എന്നാൽ കപ്പലിൽ നിന്ന് സന്ദേശം ലഭിക്കാതായ ശേഷവും തിരച്ചിൽ ആരംഭിക്കാൻ ഏകദേശം 12 ദിവസത്തോളം വൈകിയെന്ന വിമർശനവും ഉയർന്നിട്ടുണ്ട്. കപ്പൽ ജിബൂട്ടിയിൽ എത്തേണ്ട തീയതി കഴിഞ്ഞിട്ടും അതിനെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമായ വിവരം പുറത്തുവരാൻ സമയമെടുത്തതും കുടുംബങ്ങളിൽ ആശങ്ക വർധിപ്പിച്ചു.
കപ്പലിനൊപ്പം കാണാതായവരുടെ കുടുംബങ്ങൾക്ക് ഇതൊരു സാധാരണ കപ്പൽദുരന്തമായിരുന്നില്ല. കാരണം, മരണം സംഭവിച്ചുവെന്ന് പോലും ഉറപ്പിച്ച് പറയാൻ കഴിയാത്ത ഒരു അവസ്ഥയായിരുന്നു പല കുടുംബങ്ങൾക്കും നേരിടേണ്ടിവന്നത്. മൃതദേഹങ്ങളില്ല, കപ്പലിന്റെ അവശിഷ്ടങ്ങളില്ല, അവസാന നിമിഷങ്ങളുടെ വ്യക്തമായ വിവരങ്ങളില്ല. അതിനാൽ “അവർക്ക് എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?” എന്ന ചോദ്യം വർഷങ്ങളോളം കുടുംബങ്ങളെ പിന്തുടർന്നു. ചില കുടുംബങ്ങൾ ഇന്നും കൃത്യമായ വിശദീകരണം ലഭിക്കണമെന്ന ആവശ്യവുമായി മുന്നോട്ട് വന്നിട്ടുണ്ട്.
കാലം കടന്നുപോയിട്ടും കൈരളിയുടെ പേര് കേരളത്തിന്റെ പൊതുസ്മരണയിൽ നിന്ന് മായാതിരുന്നതിന്റെ പ്രധാന കാരണം ഇതുതന്നെയാണ്.
കൈരളിയുടെ തിരോധാനം പിന്നീട് കോടതികളിലും ഭരണകൂട തലങ്ങളിലും വീണ്ടും ഉയർന്നുവന്നു. കാണാതായ ജീവനക്കാരുടെ ബന്ധുക്കൾ വിവിധ നിയമനടപടികൾ സ്വീകരിച്ചു. കപ്പലിന്റെ തിരോധാനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രേഖകൾ, അന്വേഷണ റിപ്പോർട്ടുകൾ, എഫ്.ഐ.ആർ. തുടങ്ങിയവ ലഭ്യമാക്കണമെന്ന ആവശ്യങ്ങളും ഉയർന്നു. 2014-ൽ കേരള സ്റ്റേറ്റ് ഇൻഫർമേഷൻ കമ്മിഷനും കൈരളിയുടെ നഷ്ടവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പരാതികൾ പരിഗണിച്ച് സംസ്ഥാന സർക്കാരിനോട് റിപ്പോർട്ട് സമർപ്പിക്കാൻ നിർദേശിച്ചിരുന്നു. ഇതിലൂടെ പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കുശേഷവും സംഭവത്തിന്റെ നിയമപരവും ഭരണപരവുമായ ചോദ്യങ്ങൾ പൂർണമായി അവസാനിച്ചിരുന്നില്ലെന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു.
കൈരളിയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ദുരൂഹത സിനിമയിലേക്കും എത്താൻ ശ്രമിച്ചു. 2017-ൽ സംവിധായകനായ ജോമോൻ ടി. ജോൺ കൈരളിയുടെ കഥ സിനിമയാക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടതായും നിവിൻ പോളിയെ നായകനാക്കി ചിത്രം പ്രഖ്യാപിച്ചിരുന്നുവെന്നും കേരള കൗമുദി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ പിന്നീട് ആ പദ്ധതി യാഥാർഥ്യമായില്ല. ഒരു കപ്പലിന്റെ തിരോധാനം ഒരു സിനിമയുടെ കഥയായി പോലും ആളുകളെ ആകർഷിക്കുന്നത്ര ശക്തമായിരുന്നു ഈ സംഭവത്തിന്റെ ദുരൂഹത.
ഇന്ന് പതിറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിട്ടിട്ടും കൈരളിയെ കണ്ടെത്താനുള്ള സാധ്യത പൂർണമായി അവസാനിച്ചുവെന്ന് പറയാനും കഴിയില്ല. ആധുനിക കടൽഗവേഷണ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, ഡീപ്പ് -സീ സോണാർ സംവിധാനങ്ങൾ, അണ്ടർ വാട്ടർ ഡ്രോൺസ് , ഉയർന്ന കൃത്യതയുള്ള കടൽപ്പടത്തിന്റെ മാപ്പിംഗ് എന്നിവ പഴയകാലത്തേക്കാൾ വളരെ മുന്നിലാണ്. പക്ഷേ കൈരളി എവിടെയാണ് അപ്രത്യക്ഷമായത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് കൃത്യമായ പ്രദേശം തന്നെ വ്യക്തമല്ലാത്തത് വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കടലിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ കിടക്കുന്ന ഒരു കപ്പലിനെ കണ്ടെത്തുക എന്നത് വലിയ ചെലവും സാങ്കേതിക ശേഷിയും ആവശ്യപ്പെടുന്ന ദൗത്യമായി മാറുന്നു.
എന്നിരുന്നാലും, കൈരളിയുടെ കഥയെ വെറും ഒരു പഴയ കപ്പൽദുരന്തമായി കാണാനാവില്ല. അതിൽ കേരളത്തിന്റെ കടൽവാണിജ്യ ചരിത്രമുണ്ട്, ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്വന്തം ഷിപ്പിംഗ് സ്വപ്നമുണ്ട്, കുടുംബങ്ങളുടെ കാത്തിരിപ്പുണ്ട്, ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ പരിമിതികളെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങളുണ്ട്, ഇന്നും ഉത്തരം കിട്ടാത്ത ഒരു വലിയ ദുരൂഹതയുണ്ട്. ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, കടലിൽ കാണാതായ 51 മനുഷ്യരുടെ ഓർമ്മയുണ്ട്.
എന്നിരുന്നാലും, വർഷങ്ങൾ എത്ര കഴിഞ്ഞാലും ആ ചോദ്യം അവശേഷിക്കും എം.വി. കൈരളിക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ് സംഭവിച്ചത്? കടലിന്റെ കൊടുങ്കാറ്റിൽ അത് തകർന്നടിഞ്ഞോ? ഇരുമ്പയിരിന്റെ ഭാരത്തിൽ ബാലൻസ് നഷ്ടപ്പെട്ട് ആഴത്തിലേക്ക് മുങ്ങിയോ? സാങ്കേതിക തകരാറുകൾ ദുരന്തത്തിലേക്ക് നയിച്ചോ? കടൽക്കൊള്ളക്കാരുടെ ആക്രമണത്തിന് ഇരയായോ? അതോ ഇതുവരെ ആരും ചിന്തിക്കാത്ത മറ്റേതെങ്കിലും സംഭവമാണോ അതിന് പിന്നിൽ? തെളിവുകളില്ലാത്തിടത്ത് ഓരോ സിദ്ധാന്തവും ഒരു സാധ്യത മാത്രമാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കൈരളിയുടെ കഥയ്ക്ക് ഇന്നും അവസാന അധ്യായം എഴുതപ്പെട്ടിട്ടില്ല.
The post 51 മനുഷ്യരും കൂറ്റൻ കപ്പലും അപ്രത്യക്ഷം; പതിറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും കണ്ടെത്താനായില്ല! ഇന്നും മാറാത്ത ‘എം.വി. കൈരളി’ നിഗൂഢത! appeared first on Express Kerala.
Bajaj 1603 16 Litres Oven Toaster Grill (16L OTG) With Baking & Grilling Accessories| 1200 W | Oven For Kitchen With Transparent Glass Door| 2 Year Warranty by Bajaj| White
₹5,049.00 (as of August 18, 2026 17:28 GMT +05:30 - More infoProduct prices and availability are accurate as of the date/time indicated and are subject to change. Any price and availability information displayed on [relevant Amazon Site(s), as applicable] at the time of purchase will apply to the purchase of this product.)
Jockey 8037 Men Super Combed Cotton Solid Brief with Ultrasoft Waistband_(Pack of 2)
₹398.00 (as of August 18, 2026 13:52 GMT +05:30 - More infoProduct prices and availability are accurate as of the date/time indicated and are subject to change. Any price and availability information displayed on [relevant Amazon Site(s), as applicable] at the time of purchase will apply to the purchase of this product.)
VOLTURI Fridge Storage Containers (Pack of 6), Fridge Organiser Storage Boxes with Removable Drain Plate, Fridge Organizer, Fridge Storage Box Kitchen Containers Keep Fruits Vegetables Fresher 1500 ML
₹499.00 (as of August 18, 2026 13:52 GMT +05:30 - More infoProduct prices and availability are accurate as of the date/time indicated and are subject to change. Any price and availability information displayed on [relevant Amazon Site(s), as applicable] at the time of purchase will apply to the purchase of this product.)
