വിമാനത്താവളത്തിൽ സ്വീകരണം, പിന്നെ ഒരേ കാറിൽ യാത്ര! പ്രോട്ടോക്കോൾ മറികടന്ന് മിർസിയോയേവ്; മോദിക്കൊപ്പമുള്ള കാർ യാത്രയ്ക്ക് പിന്നിലെ നയതന്ത്രം…

ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ പ്രസിഡന്റോ പ്രധാനമന്ത്രിയോ വിമാനത്താവളത്തിൽ നേരിട്ടെത്തി ഒരു വിദേശ നേതാവിനെ സ്വീകരിക്കുന്നത് നയതന്ത്ര ആംഗ്യമാണ്. എന്നാൽ സ്വീകരണത്തിന് ശേഷം ഇരുവരും ഒരേ കാറിൽ കയറി ഔദ്യോഗിക വേദിയിലേക്ക് ഒരുമിച്ച് യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ അതിന് മറ്റൊരു അർത്ഥതലം കൂടി ലഭിക്കുന്നു. ഔപചാരിക നയതന്ത്രത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടുകൾക്കപ്പുറം വ്യക്തിപരമായ സൗഹൃദവും വിശ്വാസവും പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഇത്തരം നിമിഷങ്ങളാണ് പലപ്പോഴും അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വലിയ സന്ദേശങ്ങൾ നൽകുന്നത്. താഷ്‌കന്റിൽ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിക്ക് ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ പ്രസിഡന്റ് ഷവ്കത്ത് മിർസിയോയേവ് നൽകിയ സ്വീകരണവും അത്തരമൊരു ശ്രദ്ധേയമായ നയതന്ത്ര മുഹൂർത്തമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്.

രണ്ട് ദിവസത്തെ ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ സന്ദർശനത്തിനായി താഷ്‌കന്റിലെത്തിയ പ്രധാനമന്ത്രി മോദിയെ പ്രസിഡന്റ് മിർസിയോയേവ് നേരിട്ട് വിമാനത്താവളത്തിൽ സ്വീകരിച്ചു. സാധാരണയായി ഉയർന്നതല വിദേശ സന്ദർശനങ്ങളിൽ പ്രോട്ടോക്കോൾ അനുസരിച്ചുള്ള സ്വീകരണവും ഔദ്യോഗിക വാഹനവ്യൂഹവുമാണ് പതിവ്. എന്നാൽ ഇവിടെ അതിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഇരുനേതാക്കളും വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രപതി കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ഒരുമിച്ച് യാത്ര ചെയ്തു. ഈ യാത്രയാണ് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ വിദേശനയത്തിലെ അനൗപചാരിക ഇടപെടലുകൾക്ക് മാധ്യമങ്ങൾ നൽകുന്ന ‘കാർ നയതന്ത്രം’ എന്ന വിശേഷണം വീണ്ടും ചർച്ചയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത്.

മിർസിയോയേവിന്റെ നേരിട്ടുള്ള സ്വീകരണം ഇന്ത്യയും ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നതായിരുന്നു. താഷ്‌കന്റിലെത്തിയ മോദിക്ക് ഔദ്യോഗിക ബഹുമതികളോടെയാണ് സ്വീകരണം ഒരുക്കിയത്. ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാന്റെ ദേശീയഗാനം
‘ഓ’സ്ബെക്കിസ്റ്റൺ റെസ്പബ്ലിക്കാസിനിംഗ് ദവ്ലത്ത് മദിയാസി’ ആലപിച്ചുകൊണ്ട് നടന്ന ചടങ്ങിൽ മിർസിയോയേവ് സന്നിഹിതനായിരുന്നു. ഇരു രാജ്യങ്ങളുടെയും പതാകകളും സൈനിക ബഹുമതികളും സാംസ്കാരിക ഘടകങ്ങളും നിറഞ്ഞ സ്വീകരണം സന്ദർശനത്തിന് ഔദ്യോഗിക പ്രാധാന്യവും പ്രതീകാത്മക ഭംഗിയും നൽകി.

എന്നാൽ ഈ സന്ദർശനത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയ ഏറ്റവും വലിയ ദൃശ്യമായത് ഔദ്യോഗിക ചടങ്ങുകളേക്കാൾ മോദിയും മിർസിയോയേവും ഒരേ കാറിൽ യാത്ര ചെയ്ത നിമിഷമായിരുന്നു. വിദേശ നേതാക്കളുമായി നടത്തുന്ന ഇത്തരം അനൗപചാരിക യാത്രകൾ പ്രധാനമന്ത്രി മോദിയുടെ നയതന്ത്ര ശൈലിയുടെ ഭാഗമായാണ് പലപ്പോഴും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. ഔദ്യോഗിക ചർച്ചകൾക്ക് പുറമെ നേതാക്കൾക്ക് വ്യക്തിപരമായി ആശയവിനിമയം നടത്താനും പരസ്പര വിശ്വാസം വളർത്താനും ഇത്തരം അവസരങ്ങൾ സഹായിക്കുമെന്നാണ് നയതന്ത്ര നിരീക്ഷകരുടെ വിലയിരുത്തൽ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഏതാനും മിനിറ്റുകളുടെ കാർ യാത്ര പോലും ചിലപ്പോൾ വലിയ രാഷ്ട്രീയ സന്ദേശമായി മാറുന്നു.

വിദേശ സന്ദർശനങ്ങളിൽ മോദി സ്വീകരിച്ചിട്ടുള്ള ഈ സമീപനത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഉദാഹരണമായാണ് ജോർദാനിലെ അനുഭവവും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നത്. 2025-ലെ ജോർദാൻ സന്ദർശനത്തിനിടെ കിരീടാവകാശി അൽ ഹുസൈൻ ബിൻ അബ്ദുല്ല രണ്ടാമൻ മോദിക്കൊപ്പം യാത്ര ചെയ്തതും അനൗപചാരിക നയതന്ത്രത്തിന്റെ ശ്രദ്ധേയമായ ദൃശ്യമായി മാറിയിരുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ എത്യോപ്യൻ സന്ദർശനത്തിലും ആതിഥേയനായ പ്രധാനമന്ത്രി നേരിട്ട് സ്വീകരിച്ച് മോദിയെ ഹോട്ടലിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയത് ശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. ഔദ്യോഗിക പ്രോട്ടോക്കോളിനൊപ്പം വ്യക്തിപരമായ സൗഹൃദം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ഇത്തരം നീക്കങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ ‘പീപ്പിൾ-സെൻട്രിക്’ നയതന്ത്ര സമീപനത്തെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നതായി വിലയിരുത്താം.

ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിലെ സ്വീകരണം രാഷ്ട്രീയവും നയതന്ത്രവും മാത്രമായിരുന്നില്ല. ഇന്ത്യൻ-ഉസ്ബെക്ക് സാംസ്കാരിക ബന്ധങ്ങളുടെ ആഴവും പരിപാടികളിലൂടെ പ്രകടമായി. ഇന്ത്യൻ പ്രവാസി സമൂഹവും പ്രാദേശിക കലാകാരന്മാരും ചേർന്ന് ഒരുക്കിയ സാംസ്കാരിക പരിപാടിയിൽ ഇരുരാജ്യങ്ങളുടെയും കലാപാരമ്പര്യങ്ങൾ മനോഹരമായി കൂട്ടിച്ചേർത്തു. ബോളിവുഡ് ബാറ്റിൽ ഗ്രൂപ്പ് അവതരിപ്പിച്ച ‘ഉഡേ ജബ് ജബ് സുൽഫേൻ തേരി’ എന്ന ജനപ്രിയ ഗാനവും തുടർന്ന് അരങ്ങേറിയ കഥക് അവതരണവും ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിലെ ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തോടുള്ള താൽപര്യം വ്യക്തമാക്കുന്നതായിരുന്നു.

എന്നാൽ ഈ സന്ദർശനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം സ്വീകരണച്ചടങ്ങുകളിലും സൗഹൃദപരമായ ദൃശ്യങ്ങളിലും മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. മധ്യേഷ്യയിൽ ഇന്ത്യയുടെ നയതന്ത്ര സാന്നിധ്യം ശക്തിപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് മോദിയുടെ ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ സന്ദർശനത്തെ കാണേണ്ടത്. മധ്യേഷ്യ ഇന്ത്യയ്ക്ക് തന്ത്രപരമായും സാമ്പത്തികമായും ഊർജ്ജസുരക്ഷയുടെ കാര്യത്തിലും നിർണായക മേഖലയാണ്. ചരിത്രപരമായ വ്യാപാരബന്ധങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക കൈമാറ്റങ്ങൾ, പ്രതിരോധ സഹകരണം, ഊർജം, ഗതാഗത ബന്ധം, നിർണായക ധാതുക്കൾ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ ഇന്ത്യയും മധ്യേഷ്യൻ രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള സഹകരണത്തിന് വലിയ സാധ്യതകളുണ്ട്.

പ്രത്യേകിച്ച് ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കാളിയാണ്. മധ്യേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും ജനസംഖ്യയേറിയ രാജ്യങ്ങളിലൊന്നായ ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സ്ഥാനം തന്നെ അതിന് വലിയ തന്ത്രപ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. മധ്യേഷ്യ, അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ, റഷ്യ, ചൈന എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെടുന്ന വിശാലമായ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സാഹചര്യത്തിൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനുമായുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ ആഴത്തിലാക്കുന്നത് പ്രാദേശിക നയതന്ത്രത്തിൽ ഗുണകരമാകാം.

ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് മോദിയുടെ സന്ദർശനവും മിർസിയോയേവിന്റെ വ്യക്തിപരമായ സ്വീകരണവും ശ്രദ്ധേയമാകുന്നത്. അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളിൽ പ്രതീകങ്ങൾക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഒരു നേതാവിനെ വിമാനത്താവളത്തിൽ നേരിട്ട് സ്വീകരിക്കുക, ഒരേ കാറിൽ യാത്ര ചെയ്യുക, ഔദ്യോഗിക ചടങ്ങുകൾക്ക് പുറമെ സാംസ്കാരിക പരിപാടികളിൽ പങ്കാളിയാകുക തുടങ്ങിയ നടപടികൾ ഇരുരാജ്യങ്ങളും ബന്ധത്തെ വെറും ഔദ്യോഗിക ഇടപാടായി കാണുന്നില്ലെന്ന സന്ദേശം നൽകുന്നു.

‘കാർ നയതന്ത്രം’ എന്ന വിശേഷണം അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇവിടെ പ്രസക്തമാകുന്നു. ഒരു കാറിനുള്ളിലെ യാത്രയ്ക്ക് ഔദ്യോഗിക ചർച്ചകളുടെ ഭാരമില്ലെങ്കിലും, നേതാക്കൾ തമ്മിലുള്ള വ്യക്തിപരമായ ആശയവിനിമയത്തിന് അത് കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നു. മാധ്യമങ്ങൾക്കും പൊതുജനങ്ങൾക്കും ഇത് സൗഹൃദത്തിന്റെ ദൃശ്യരൂപമായി തോന്നുന്നു. എന്നാൽ അതിന് പിന്നിൽ കൂടുതൽ ഗൗരവമുള്ള ഒരു നയതന്ത്ര സന്ദേശവുമുണ്ട്—രാഷ്ട്രീയ ബന്ധങ്ങൾ ശക്തമാക്കുന്നതിന് വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസവും നേതാക്കൾ തമ്മിലുള്ള അടുപ്പവും പ്രധാനമാണെന്ന സന്ദേശം.

താഷ്‌കന്റിലെ ഈ സ്വീകരണം ഇന്ത്യ–ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാൻ ബന്ധത്തിന് ഒരു പുതിയ അധ്യായം തുറക്കുന്നുവെന്നതിലുപരി, ഇന്ത്യയുടെ മധ്യേഷ്യൻ നയതന്ത്രത്തിന്റെ മാറുന്ന സ്വഭാവവും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ഔദ്യോഗിക ചർച്ചകളും കരാറുകളും നിർണായകമാണെങ്കിലും, അവയ്ക്കൊപ്പം ജനങ്ങൾക്കിടയിലെ ബന്ധവും സംസ്കാരവും വ്യക്തിപരമായ സൗഹൃദവും ഇന്ത്യ കൂടുതൽ പ്രാധാന്യത്തോടെ ഉപയോഗിക്കുന്നതായി ഇത്തരം സന്ദർശനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു.

ചുരുക്കത്തിൽ, ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിലെ വിമാനത്താവളത്തിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രപതി കൊട്ടാരത്തിലേക്കുള്ള ആ കാർ യാത്ര ഒരു സാധാരണ യാത്രയായി മാത്രം കാണാനാകില്ല. മോദിയെയും മിർസിയോയേവിനെയും ഒരുമിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നതായി കണ്ട ആ ദൃശ്യം, ഇന്ത്യയും ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ സൗഹൃദപരമായ മുഖത്തെ ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിച്ച ഒരു ശക്തമായ നയതന്ത്ര ചിത്രമായി മാറി. ഔദ്യോഗിക ബഹുമതികൾ മുതൽ സാംസ്കാരിക ആഘോഷങ്ങൾ വരെ, വ്യക്തിപരമായ സൗഹൃദം മുതൽ തന്ത്രപരമായ പങ്കാളിത്തം വരെ ഉസ്ബെക്കിസ്ഥാനിലെ മോദിയുടെ സന്ദർശനം ഇന്ത്യയുടെ മധ്യേഷ്യൻ ഇടപെടലുകൾക്ക് കൂടുതൽ ആഴവും ഊഷ്മളതയും നൽകുന്ന ഒരു പ്രധാന നയതന്ത്ര സന്ദർഭമായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്.

The post വിമാനത്താവളത്തിൽ സ്വീകരണം, പിന്നെ ഒരേ കാറിൽ യാത്ര! പ്രോട്ടോക്കോൾ മറികടന്ന് മിർസിയോയേവ്; മോദിക്കൊപ്പമുള്ള കാർ യാത്രയ്ക്ക് പിന്നിലെ നയതന്ത്രം… appeared first on Express Kerala.